Επαγγέλματα των αρχαίων Αθηναίων

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Στον 5ο αι. π.Χ. η Αθήνα είχε πολλές ανάγκες, που τις κάλυπταν πολίτες, μέτοικοι και δούλοι με ποικίλα επαγγέλματα: ναύκληροι, έμποροι, κάπηλοι, γεωργοί, ράφτες ενδυμάτων και τεχνίτες (λιθοξόοι, κεραμείς, τέκτονες, σκυτοτόμοι).
2. Μετά τη βασική εκπαίδευση τα παιδιά των πλουσίων μπορούσαν να σπουδάσουν κοντά σε φιλοσόφους και σοφιστές· τα άλλα έπιαναν δουλειά, συνήθως το επάγγελμα των γονιών.
3. Ετυμολογία: οι λέξεις φτιάχνονται με παραγωγή (θέμα + παραγωγική κατάληξη) ή με σύνθεση (α΄ + β΄ συνθετικό)· ρίζα είναι το αρχικό θέμα, και οι λέξεις της ίδιας ρίζας είναι ομόρριζες.
4. Οι τόνοι και τα πνεύματα επινοήθηκαν μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, για να μαθαίνουν οι ξένοι σωστά τα ελληνικά.
5. Τόνοι: οξεία, βαρεία (μόνο στη λήγουσα, αν δεν ακολουθεί σημείο στίξης) και περισπωμένη (μόνο σε μακρόχρονη συλλαβή)· πνεύματα: ψιλή και δασεία, στο αρχικό φωνήεν, δίφθογγο ή ρ.
6. Πέντε κανόνες τονισμού συνδέουν τον τόνο με το μάκρος της λήγουσας και της παραλήγουσας.
7. Τα δέκα μέρη του λόγου είναι ίδια με της νέας ελληνικής· άρθρο, όνομα, αντωνυμία και μετοχή κλίνονται σε πτώσεις και λέγονται πτωτικά.
8. Παρεπόμενα: στα πτωτικά πτώση (και δοτική), γένος, αριθμός (και δυϊκός), κλίση· στο ρήμα πρόσωπο, αριθμός, έγκλιση, χρόνος, φωνή, διάθεση και συζυγία (-ω ή -μι).

Πρόσωπα

Ξενοφών

από τα Απομνημονεύματά του προέρχεται, διασκευασμένο, το κείμενο

Ησίοδος

στα Έργα και Ημέραι λέει ότι ντροπή δεν είναι η δουλειά αλλά η αεργία

Όροι

ναύκληρος

ιδιοκτήτης και κυβερνήτης πλοίου

κάπηλος

ο μικροπωλητής, έμπορος λιανικής

αργυραμοιβός

άλλαζε ξένα νομίσματα σε ντόπια

παραγωγή

νέα λέξη από μία λέξη με κατάληξη

σύνθεση

νέα λέξη από δύο ή περισσότερες λέξεις

πρωτότυπη λέξη

αυτή από την οποία παράγεται άλλη λέξη

ρίζα

το αρχικό θέμα μιας ομάδας λέξεων

ομόρριζες λέξεις

λέξεις που βγαίνουν από την ίδια ρίζα

βαρεία

τόνος μόνο στη λήγουσα, χωρίς στίξη μετά

περισπωμένη

τόνος μόνο σε μακρόχρονη συλλαβή

δασεία

πνεύμα που ακουγόταν σαν αχνό h

πάντα δασύνονται

το αρχικό υ και το αρχικό ρ

μακρόχρονη λήγουσα

δεν τονίζεται τότε η προπαραλήγουσα

μακρά παραλήγουσα, βραχεία λήγουσα

η παραλήγουσα παίρνει περισπωμένη

πτωτικά

άρθρο, όνομα, αντωνυμία, μετοχή

δοτική

πτώση που δείχνει σε ποιον δίνεται κάτι

ορθές πτώσεις

η ονομαστική και η κλητική

δυϊκός αριθμός

δείχνει δύο πρόσωπα, ζώα ή πράγματα

εγκλίσεις της αρχαίας

οριστική, υποτακτική, ευκτική, προστακτική

β΄ συζυγία

ρήματα που λήγουν σε -μι (τίθημι)