Το Βυζάντιο παρακμάζει και υποκύπτει σε κατακτητές

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 11ος έως 15ος αιώνας μ.Χ.

Γιατί

• Η κατάργηση του Αλληλέγγυου και των στρατιωτικών κτημάτων αδυνάτισε τους αγρότες και τον στρατό.
• Τα προνόμια στους Βενετούς έκαναν το κράτος να εξαρτάται από τις ιταλικές πόλεις.

Τι έγινε

1. Μάθημα 28: οι «δυνατοί» παίρνουν ξανά τη γη των φτωχών, οι Ακρίτες χάνουν τα κτήματά τους, το ναυτικό εγκαταλείπεται και οι επαρχίες νιώθουν ξένες προς την Πόλη.
2. Μάθημα 29: οι Σελτζούκοι Τούρκοι νικούν τον Ρωμανό Δ΄ στο Ματζικέρτ και παίρνουν σχεδόν όλη τη Μικρά Ασία. Ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός διώχνει τους Νορμανδούς με τη βοήθεια των Βενετών.
3. Μάθημα 30: μετά το σχίσμα των Εκκλησιών, οι σταυροφόροι της Δ΄ Σταυροφορίας καταλαμβάνουν την Πόλη το 1204. Οι Έλληνες ιδρύουν τη Νίκαια, την Τραπεζούντα και το Δεσποτάτο της Ηπείρου, αργότερα και τον Μιστρά.
4. Μάθημα 31: το 1261 ο Αλέξιος Στρατηγόπουλος μπαίνει στην Πόλη από ένα κρυφό πέρασμα και ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος στέφεται στην Αγία Σοφία. Όμως οι εχθροί γύρω είναι τώρα περισσότεροι.
5. Μάθημα 32: η Θεσσαλονίκη, η δεύτερη πόλη του κράτους, ανθίζει με εμπόριο, σχολές και τη γιορτή των Δημητρίων. Εκεί οι Ζηλωτές κυβερνούν για λίγα χρόνια υπέρ των φτωχών.
6. Μάθημα 33: οι Οθωμανοί περνούν στην Ευρώπη, νικούν στο Κοσσυφοπέδιο και στη Βάρνα και παίρνουν τη Θεσσαλονίκη. Για λίγο τους σταματούν οι Μογγόλοι του Ταμερλάνου στην Άγκυρα.
7. Μάθημα 34: ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, δεσπότης του Μιστρά, γίνεται αυτοκράτορας, κλείνει τον Κεράτιο με αλυσίδα και ζητά βοήθεια, που από τη Δύση δεν έρχεται.
8. Μαθήματα 35 και 36: ο Μωάμεθ Β΄ χτίζει το Ρούμελη Χισάρ, πολιορκεί την Πόλη με κανόνια και πέφτει μαζί της ο τελευταίος αυτοκράτορας, στις 29 Μαΐου 1453.

Τι άλλαξε

• Με την Άλωση του 1453 τελείωσε η βυζαντινή αυτοκρατορία και η Κωνσταντινούπολη έγινε οθωμανική πρωτεύουσα.

Πρόσωπα

Ρωμανός Δ΄ Διογένης

αυτοκράτορας που νικήθηκε στο Ματζικέρτ

Αλπ Αρσλάν

αρχηγός των Σελτζούκων Τούρκων

Αλέξιος Α΄ Κομνηνός

αυτοκράτορας που νίκησε τους Νορμανδούς

Άννα Κομνηνή

κόρη του Αλεξίου Α΄

Θεόδωρος Λάσκαρης

ίδρυσε την αυτοκρατορία της Νίκαιας

Μιχαήλ Α΄ Άγγελος

ίδρυσε το Δεσποτάτο της Ηπείρου

Αλέξιος Στρατηγόπουλος

στρατηγός που ξαναπήρε την Πόλη

Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος

αυτοκράτορας μετά την ανάκτηση του 1261

Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων

σοφός δάσκαλος στον Μιστρά

Μουράτ Α΄

σουλτάνος που πέρασε στην Ευρώπη

Βαγιαζήτ

σουλτάνος που νικήθηκε στην Άγκυρα

Ταμερλάνος

αρχηγός των Μογγόλων

Μουράτ Β΄

σουλτάνος που πήρε τη Θεσσαλονίκη

Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος

ο τελευταίος αυτοκράτορας

Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής

σουλτάνος που κατέλαβε την Πόλη

Ιωάννης Ιουστινιάνης

Γενουάτης αρχηγός της άμυνας

Ουρβανός

Ούγγρος που έφτιαξε τα κανόνια

Όροι

παρακμή

η πορεία προς την αδυναμία

φορολόγος

αυτός που μάζευε τους φόρους

μισθοφόροι

ξένοι στρατιώτες που πληρώνονται

Σελτζούκοι

Τούρκοι που πήραν τη Μικρά Ασία

Νορμανδοί

ναυτικός λαός που πήρε τη Νότια Ιταλία

σχίσμα

ο χωρισμός των δύο Εκκλησιών

σταυροφορίες

εκστρατείες της Δύσης στους Άγιους Τόπους

Φράγκοι ή Λατίνοι

οι δυτικοί που πήραν την Πόλη

Αυτοκρατορία της Νίκαιας

η «Πόλη χωρίς την Πόλη»

Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας

ελληνικό κράτος στον Πόντο

δεσποτάτο

πριγκιπάτο με ηγεμόνα τον δεσπότη

Μιστράς

βυζαντινή πολιτεία κοντά στη Σπάρτη

Γενουάτες

Ιταλοί ναυτικοί, αντίπαλοι των Βενετών

Ζηλωτές

παράταξη των φτωχών στη Θεσσαλονίκη

Δημήτρια

η γιορτή και το παζάρι του Αγίου Δημητρίου

Άγιο Όρος

η αυτοδιοίκητη πολιτεία των μοναχών

Οθωμανοί

οι Τούρκοι που κατέλαβαν την Πόλη

παιδομάζωμα

βίαιη στρατολόγηση χριστιανόπουλων

ενωτικοί και ανθενωτικοί

υπέρ και κατά της ένωσης των Εκκλησιών

Κερκόπορτα

μικρή πύλη που βρέθηκε ανοιχτή