Α Αρσενικά

Η ενότητα δείχνει πώς κλίνονται τα αρσενικά ουσιαστικά: τα ισοσύλλαβα σε -ης, -ας και -ος, τα ανισοσύλλαβα που κάνουν πληθυντικό σε -δες και λίγα ανώμαλα, όπως «ο μυς».

Ε΄ Δημοτικού · Γραμματική · 15 λεπτά

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου ↗

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Τα ισοσύλλαβα αρσενικά σε -ης, όπως «αθλητής», τονίζονται στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα.
Τα παροξύτονα και προπαροξύτονα σε -ας, όπως «χειμώνας», τονίζονται στη γενική πληθυντικού στην παραλήγουσα· τα δισύλλαβα παροξύτονα και όσα λήγουν σε -ίας τονίζονται στη λήγουσα.
Μερικά σε -ης έχουν και λαϊκό πληθυντικό σε -άδες, όπως «βουλευτάδες». Τα αρσενικά σε -έας κρατούν αρχαίους τύπους στον πληθυντικό (-είς, -έων).
Τα οξύτονα και τα παροξύτονα σε -ος κρατούν τον τόνο στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις.
Μερικά προπαροξύτονα σε -ος κατεβάζουν τον τόνο στη γενική ενικού και πληθυντικού και στην αιτιατική πληθυντικού. Ο κατεβασμένος τόνος δίνει επίσημο ύφος, ο σταθερός ανεπίσημο.
Τα ανισοσύλλαβα (λήγουν σε -άς, -ής, -ές, -ούς) αποκτούν στον πληθυντικό μία συλλαβή ακόμη, με κατάληξη -δες, π.χ. «παππούδες».
Ανώμαλα αρσενικά, όπως «ο μυς», «ο πρύτανης» και «ο πρέσβης», έχουν δική τους κλίση.
Όλα τα αρσενικά, εκτός από όσα λήγουν σε -ος, έχουν σε κάθε αριθμό τρεις όμοιες πτώσεις και πληθυντικό σε -ες· όλα έχουν γενική πληθυντικού σε -ων.

Όροι

ισοσύλλαβο αρσενικό: ίδιες συλλαβές σε ενικό και πληθυντικό
ανισοσύλλαβο αρσενικό: μία συλλαβή παραπάνω στον πληθυντικό
-δες: πληθυντικός ανισοσύλλαβων αρσενικών
των φοιτητών: γεν. πληθ. σε -ης, τόνος στη λήγουσα
των Ελλήνων: γεν. πληθ. σε -ας, τόνος στην παραλήγουσα
των μηνών: δισύλλαβο σε -ας, τόνος στη λήγουσα
οι συγγραφείς: πληθυντικός αρσενικού σε -έας
βουλευτάδες: λαϊκός πληθυντικός σε -άδες
του δημάρχου: τόνος κατεβασμένος, επίσημο ύφος
του δήμαρχου: τόνος στη θέση του, ανεπίσημο ύφος
ο μυς: ανώμαλο αρσενικό, γενική «του μυός»
-ονας: κοινά προπαροξύτονα, π.χ. «γείτονας»
-ωνας: κύρια προπαροξύτονα, π.χ. «Πλάτωνας»
-ώνας: παροξύτονα, π.χ. «αγώνας»
-ητής: από ρήματα σε -ώ, π.χ. «παρατηρητής»
-ιστής: από ρήματα σε -ίζω, π.χ. «πολεμιστής»
-ώτης: εθνικά όπως «νησιώτης», «Βολιώτης»

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Πού τονίζεται η γενική πληθυντικού των αρσενικών σε -ας;

Τα παροξύτονα και τα προπαροξύτονα τονίζονται στην παραλήγουσα, π.χ. «των Ελλήνων». Εξαιρούνται τα δισύλλαβα παροξύτονα και όσα λήγουν σε -ίας, που τονίζονται στη λήγουσα, π.χ. «των μηνών».

Γιατί λέμε «οι συγγραφείς» και όχι «οι συγγραφέες»;

Τα αρσενικά σε -έας κρατούν τύπους της αρχαίας ελληνικής: στην ονομαστική και στην αιτιατική πληθυντικού λήγουν σε -είς και στη γενική σε -έων.

Πότε γράφω -ονας και πότε -ωνας;

Με -ονας γράφονται τα κοινά προπαροξύτονα, π.χ. «γείτονας». Με -ωνας τα κύρια και τα εθνικά προπαροξύτονα, π.χ. «Πλάτωνας», και με -ώνας τα παροξύτονα, π.χ. «αγώνας». Υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως «καύσωνας» και «κανόνας».

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα