Ήχος

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Ηχητική πηγή είναι κάθε σώμα που βγάζει ήχο. Ο ήχος γεννιέται όταν τα μόρια της πηγής ταλαντώνονται όλα μαζί, όπως η μεμβράνη ενός τύμπανου όταν τη χτυπάμε.
2. Στον λάρυγγα, ο αέρας από τους πνεύμονες κάνει τις φωνητικές χορδές να ταλαντώνονται. Ο ήχος αυτός γίνεται ομιλία καθώς κινούμε τη γλώσσα, τα χείλη και το στόμα.
3. Τα μουσικά όργανα είναι πνευστά (ταλαντώνεται ο αέρας μέσα τους), έγχορδα (ταλαντώνονται οι χορδές) ή κρουστά (ηχούν όταν τα χτυπάμε).
4. Η πηγή που πάλλεται στριμώχνει και αραιώνει διαδοχικά τον αέρα μπροστά της (πυκνώματα, αραιώματα). Αυτό είναι το ηχητικό κύμα, που μεταφέρει ενέργεια προς όλες τις κατευθύνσεις.
5. Ο ήχος ταξιδεύει σε στερεά, υγρά και αέρια, πιο γρήγορα στα στερεά, αλλά καθόλου στο κενό.
6. Σε λείες και σκληρές επιφάνειες ο ήχος ανακλάται. Έτσι δουλεύουν η ηχώ, το σόναρ των πλοίων και ο υπερηχογράφος. Τα μαλακά υλικά με πόρους, όπως το σφουγγάρι και το χιόνι, απορροφούν τον ήχο.
7. Το αφτί έχει τρία μέρη: το εξωτερικό (πτερύγιο, ακουστικός πόρος), το μέσο (τύμπανο, οστάρια) και το εσωτερικό, με τον κοχλία. Εκεί η ταλάντωση γίνεται ηλεκτρικό σήμα που φτάνει στον εγκέφαλο από το ακουστικό νεύρο.
8. Δεν ακούμε όλους τους ήχους: τους πολύ χαμηλούς τους λέμε υπόηχους και τους πολύ ψηλούς, πάνω από 20.000 Hz, υπέρηχους. Τους ενοχλητικούς ήχους τους λέμε θορύβους· με ηχομόνωση και μέτρα ηχοπροστασίας περιορίζουμε την ηχορρύπανση.

Πρόσωπα

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν

συνθέτης, έγραφε μουσική χωρίς να ακούει

Οδυσσέας

δέθηκε στο κατάρτι για τις Σειρήνες

Ηχώ

νύμφη του μύθου που γυρίζει πίσω τις φωνές

Αλεξέι Λεόνοφ

κοσμοναύτης, μίλησε για την ησυχία εκεί

Άγγελος Σικελιανός

ποιητής, στίχοι του ανοίγουν την ενότητα

Όροι

ηχητική πηγή

σώμα που παράγει ήχο

ταλάντωση

γρήγορη κίνηση πέρα δώθε

φωνητικές χορδές

ταλαντώνονται στον λάρυγγα όταν μιλάμε

πνευστά

όργανα όπου ταλαντώνεται ο αέρας

έγχορδα

όργανα όπου ταλαντώνονται χορδές

κρουστά

όργανα που ηχούν όταν τα χτυπάμε

ηχητικό κύμα

πυκνώματα και αραιώματα που ταξιδεύουν

ταχύτητα ήχου στον αέρα

περίπου 340 m σε 1 s

κενό

εκεί ο ήχος δεν ταξιδεύει

ανάκλαση ήχου

γυρίζει πίσω από λεία, σκληρή επιφάνεια

ηχώ

ο ήχος ακούγεται ξανά από ανάκλαση

σόναρ

βρίσκει το βάθος με ήχο που γυρίζει

πορώδη υλικά

μαλακά υλικά με πόρους, απορροφούν ήχο

τύμπανο του αφτιού

λεπτή μεμβράνη που ταλαντώνεται

οστάρια

τρία μικρά κόκαλα, από τύμπανο σε κοχλία

κοχλίας

εδώ ο ήχος γίνεται ηλεκτρικό σήμα

ακουστικό νεύρο

πάει το σήμα στον εγκέφαλο

υπέρηχοι

ήχοι πάνω από 20.000 Hz

ηχορρύπανση

μεγάλη ενόχληση από θορύβους

ηχοπροστασία

προστασία από ενοχλητικούς ήχους