Λέξεις φτερουγίζουν πέρα, ταξιδεύουν στον αγέρα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Στο ποίημα της Ντίνας Χατζηνικολάου παιδιά παίζουν ένα παιχνίδι με λέξεις που αρχίζουν ή τελειώνουν με την ίδια συλλαβή. Η φασαρία τους κάνει και τα πουλιά να γελούν.
2. Κυριολεξία και μεταφορά. Εκφράσεις με τη γλώσσα: πάει η γλώσσα του ροδάνι, λύθηκε η γλώσσα του, μιλάμε άλλη γλώσσα.
3. Ο Παύλος Νιρβάνας θυμάται πώς έμαθε να μιλά ως μικρό παιδί, πώς άκουσε ξένες γλώσσες και πώς ο δάσκαλος του έμαθε την καθαρεύουσα. Αόριστες αντωνυμίες: κάποιος, κάτι, άλλος, κάθε.
4. Η ελληνική γλώσσα άλλαξε με τα χρόνια: παλιές λέξεις όπως ιατρός, οικία, μήτηρ έγιναν γιατρός, σπίτι, μητέρα.
5. Η Ευγενία είναι κωφή και μιλά τη Νοηματική Γλώσσα. Με θάρρος και προσπάθεια μαθαίνει μπαλέτο και νιώθει τη μουσική από τις δονήσεις του πατώματος.
6. Τον τρόπο τον δείχνουμε με τροπικά επιρρήματα (καλά, έτσι), με μετοχές σε -οντας, -ώντας και με προθέσεις (με προσοχή, χωρίς βιασύνη).
7. Η γραφή είναι η μνήμη των ανθρώπων. Ο Δίσκος της Φαιστού έχει 45 σύμβολα τυπωμένα σε σπείρα. Οι κινεζικοί χαρακτήρες μοιάζουν μερικές φορές με αυτό που δείχνουν.
8. Χρονική πρόταση με χρονικό σύνδεσμο (όταν, μόλις, αφού, πριν). Οι σημασίες της λέξης «γράμματα».

Πρόσωπα

Ντίνα Χατζηνικολάου

ποιήτρια του ποιήματος για τις λέξεις

Παύλος Νιρβάνας

έγραψε μια «γλωσσική αυτοβιογραφία»

Ευγενία

κωφό κορίτσι που χορεύει μπαλέτο

Στεφανία

φίλη της Ευγενίας, μαθαίνει νοηματική

Γκαζμέντ Καπλάνι

δημοσιογράφος που έγραψε για την Ευγενία

Όροι

κυριολεξία

λέξη με την πραγματική της σημασία

μεταφορά

λέξη με άλλη, φανταστική σημασία

αόριστη αντωνυμία

κάποιος, κάτι, κανένας, άλλος

χρονική πρόταση

λέει πότε έγινε κάτι

χρονικός σύνδεσμος

όταν, μόλις, αφού, πριν, ενώ, ώσπου

κύρια πρόταση

πρόταση με δικό της πλήρες νόημα

σύνδεσμος

άκλιτη λέξη που ενώνει προτάσεις

πρόθεση

με, σε, για, από, χωρίς, κατά

τροπικό επίρρημα

απαντά στο «πώς;», π.χ. καλά, έτσι

-οντας / -ώντας

ο χωρίς τόνο, ω με τόνο

καθαρεύουσα

επίσημη μορφή της γλώσσας ως το 1976

δυϊκός αριθμός

αρχαίος τύπος για δύο πρόσωπα ή πράγματα

Νοηματική Γλώσσα

η γλώσσα των κωφών, με τα χέρια

κωφός

αυτός που δεν ακούει

χειλεαναγνώστης

καταλαβαίνει λόγια από τα χείλη

δακτυλικό αλφάβητο

γράμματα που δείχνουμε με τα δάχτυλα

Δίσκος της Φαιστού

πήλινος δίσκος με σύμβολα, από την Κρήτη

περγαμηνή

δέρμα ζώου για γράψιμο

πάει η γλώσσα του ροδάνι

μιλάει γρήγορα και πολύ

παίρνω τα γράμματα

μαθαίνω εύκολα