Η ενότητα εισάγει το «τυπικό κύτταρο», ένα νοητό μοντέλο με όλα τα κοινά γνωρίσματα των κυττάρων, και εξηγεί γιατί τα κύτταρα είναι μικρά και γιατί το εσωτερικό τους χωρίζεται με μεμβράνες σε οργανίδια.
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΒΙΟΛΟΓΙΑΕΝΟΤΗΤΑ 215 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Οι εικόνες στα βιβλία δείχνουν το κύτταρο επίπεδο και ακίνητο, όμως είναι τρισδιάστατη δομή σε διαρκή δραστηριότητα: κάποια κύτταρα κινούνται με ειδικές δομές, άλλα αλλάζουν σχήμα για να πιάσουν την τροφή τους.
Όλα τα κύτταρα έχουν κοινές ιδιότητες: εισάγουν ουσίες, μετακινούν τις δομές τους όταν χρειάζεται και πραγματοποιούν σύνθετες βιοχημικές διεργασίες.
Στον άνθρωπο υπάρχουν περίπου 100 είδη κυττάρων με δική τους μορφή και λειτουργία: επιμήκη που συστέλλονται, κύτταρα με λεπτές προεκτάσεις που στέλνουν και δέχονται μηνύματα, πλατιά κύτταρα που καλύπτουν.
Επειδή ένα σχήμα δεν αρκεί για όλα, οι βιολόγοι μελετούν ένα νοητό «τυπικό κύτταρο» που συγκεντρώνει τα κοινά γνωρίσματα.
Το κύτταρο ανταλλάσσει συνεχώς ουσίες με το περιβάλλον μέσα από την εξωτερική του επιφάνεια· όσο μεγαλύτερη η επιφάνεια, τόσο περισσότερες οι ανταλλαγές. Δέχεται επίσης ουσίες-μηνύματα, με τις οποίες αντιλαμβάνεται τις αλλαγές γύρω του και συντονίζει τα μέρη του.
Τα μηνύματα πρέπει να διαδίδονται γρήγορα, κάτι που απαιτεί μικρό όγκο. Έτσι τα κύτταρα έχουν μικρό όγκο και όσο γίνεται μεγαλύτερη επιφάνεια· οκτώ μικρά κύτταρα έχουν πολύ περισσότερη επιφάνεια από ένα κύτταρο με τον ίδιο συνολικό όγκο.
Όπως τα σκόρπια κομμάτια ενός ρολογιού δεν δείχνουν ώρα, ένα διάλυμα με όλα τα συστατικά του κυττάρου στη σωστή αναλογία δεν ζει: λείπει η οργανωμένη δομή που κάνει τα μέρη να συνεργάζονται σε μια ενιαία λειτουργία.
Η πλασματική μεμβράνη χωρίζει το κύτταρο από τον εξωκυτταρικό χώρο, ο πυρήνας έχει δική του μεμβράνη και άλλες μεμβράνες διασχίζουν το κυτταρόπλασμα (τον χώρο ανάμεσα σε πυρηνική και πλασματική μεμβράνη), χωρίζοντάς το σε οργανίδια.
Ένα κύτταρο που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει: οι βιολόγοι το περιγράφουν μαζεύοντας σε αυτό όσα γνωρίσματα έχουν κοινά τα κύτταρα. Το χρειαζόμαστε επειδή τα κύτταρα διαφέρουν πολύ (στον άνθρωπο υπάρχουν περίπου 100 είδη) και κανένα μεμονωμένο σχήμα δεν τα αποδίδει όλα.
Γιατί τα κύτταρα έχουν μικρό όγκο και μεγάλη επιφάνεια;
Ουσίες και μηνύματα μπαίνουν και βγαίνουν από την επιφάνεια, οπότε μεγαλύτερη επιφάνεια σημαίνει ευκολότερες ανταλλαγές. Ο μικρός όγκος επιτρέπει στα μηνύματα να φτάνουν γρήγορα σε όλο το εσωτερικό, γι' αυτό το σχήμα των κυττάρων συνδυάζει μικρό όγκο με τη μέγιστη επιφάνεια που του αντιστοιχεί.
Τι είναι η διαμερισματοποίηση του κυττάρου;
Μεμβράνες διασχίζουν το κυτταρόπλασμα και χωρίζουν το εσωτερικό του κυττάρου σε «διαμερίσματα», καθένα με δική του μορφή και λειτουργία. Τα διαμερίσματα αυτά είναι τα κυτταρικά οργανίδια.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.