Τι κάνει οικονομικά το κράτος και πώς το χρηματοδοτεί: οι τέσσερις λειτουργίες του, τα δημόσια έξοδα, οι φόροι και ο δανεισμός, και ο κρατικός προϋπολογισμός, που μπορεί να είναι ισοσκελισμένος, ελλειμματικός ή πλεονασματικός.
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (ΑΟΘ)ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1015 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Οικονομικές λειτουργίες του κράτους: θεσμικό πλαίσιο (ιδιοκτησία, νόμισμα, μονάδες, κυρώσεις), οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη (παρέμβαση σε ύφεση ή πληθωρισμό, έργα υποδομής), αναδιανομή του εισοδήματος και παροχή δημόσιων αγαθών.
Στα δημόσια αγαθά (εθνική άμυνα, δημόσια ασφάλεια, φάροι, εθνικές οδοί) δεν ισχύει η αρχή του αποκλεισμού· γι' αυτό δεν τα προσφέρει ιδιώτης και τα αναλαμβάνει το κράτος.
Δημόσιες δαπάνες και φόροι αλλάζουν την κατανομή των συντελεστών, το επίπεδο του εισοδήματος και τις επενδύσεις, άρα τον ρυθμό ανάπτυξης.
Δημόσια έξοδα: δαπάνες για προϊόντα και υπηρεσίες (γίνονται αμοιβή συντελεστών, άρα μετρούν στο εισόδημα· καταναλωτικές ή επενδυτικές) και μεταβιβαστικές πληρωμές (επιδόματα, υποτροφίες, απλή μεταφορά εισοδήματος). Μπορούν να χωριστούν και κατά σκοπό.
Φόρος είναι υποχρεωτική πληρωμή χωρίς άμεσο αντάλλαγμα· εξαρτάται από τη φορολογική βάση (εισόδημα, περιουσία, δαπάνη) και τον φορολογικό συντελεστή.
Κατά βάση: φόροι εισοδήματος (άμεσοι), περιουσίας και δαπάνης (έμμεσοι, μαζί με τους δασμούς). Κατά αναλογία: αναλογικοί, προοδευτικοί, αντίστροφα προοδευτικοί· οι φόροι δαπάνης βαραίνουν περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα.
Ο δημόσιος δανεισμός είναι εξωτερικός (σε συνάλλαγμα) ή εσωτερικός (από την Κεντρική Τράπεζα, από το κοινό με ομόλογα, από τις εμπορικές τράπεζες), βραχυχρόνιος ή μακροχρόνιος· αξίζει κυρίως όταν χρηματοδοτεί παραγωγικές επενδύσεις.
Ο κρατικός προϋπολογισμός δείχνει τα προβλεπόμενα έσοδα και έξοδα ενός έτους· τον συντάσσει το Υπουργείο Οικονομικών και τον ψηφίζει η Βουλή. Μπορεί να είναι ισοσκελισμένος, ελλειμματικός (σε ύφεση) ή πλεονασματικός (σε πληθωρισμό).
Στον αναλογικό φόρο ο φορολογικός συντελεστής μένει ίδιος όσο κι αν μεγαλώνει η φορολογική βάση, άρα ο φόρος είναι πάντα το ίδιο ποσοστό του εισοδήματος. Στον προοδευτικό ο συντελεστής ανεβαίνει μαζί με τη βάση, άρα όσοι κερδίζουν περισσότερα πληρώνουν μεγαλύτερο ποσοστό.
Γιατί οι φόροι δαπάνης μπορεί να είναι αντίστροφα προοδευτικοί;
Επειδή όλοι πληρώνουν τον ίδιο φόρο όταν αγοράζουν το ίδιο προϊόν (π.χ. βενζίνη). Για χαμηλό εισόδημα αυτός ο φόρος είναι μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι για υψηλό, άρα βαραίνουν περισσότερο τις χαμηλές εισοδηματικές τάξεις.
Πρέπει ο κρατικός προϋπολογισμός να είναι πάντα ισοσκελισμένος;
Όχι, αυτή είναι λανθασμένη αντίληψη. Σε ύφεση με υψηλή ανεργία ταιριάζει ελλειμματικός προϋπολογισμός, ώστε οι δημόσιες δαπάνες να στηρίξουν το εισόδημα· σε πλήρη απασχόληση με ανοδικές τιμές ταιριάζει πλεονασματικός, για να περιοριστεί ο πληθωρισμός.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.