Μάθημα XXI

Πώς πήρε το όνομά του το Pisaurum

Ο Σέρβιος, σχολιαστής του Βιργιλίου, εξηγεί το όνομα της πόλης Pisaurum: εκεί ο Κάμιλλος ζύγισε το χρυσάφι που πήρε πίσω από τους Γαλάτες του Βρέννου. Γραμματική: η απόλυτη αφαιρετική.

Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΛΑΤΙΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑ XXI15 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

Οι Γαλάτες με αρχηγό τον Βρέννο νικούν τους Ρωμαίους στον ποταμό Αλία και καταστρέφουν τη Ρώμη εκτός από το Καπιτώλιο, για το οποίο παίρνουν μεγάλο ποσό λύτρα.
Ο Κάμιλλος, εξόριστος στην Αρδέα με την κατηγορία ότι η λεία από τους Βηίους δεν μοιράστηκε δίκαια, εκλέγεται δικτάτορας ενώ λείπει.
Καταδιώκει τους Γαλάτες που φεύγουν, τους εξολοθρεύει και παίρνει πίσω όλο το χρυσάφι.
Το χρυσάφι ζυγίζεται στον τόπο αυτό και έτσι, κατά τον Σέρβιο, η πόλη ονομάστηκε Pisaurum.
Μετά το κατόρθωμα ο Κάμιλλος γυρίζει στην εξορία, από όπου όμως τον καλούν πίσω.
Απόλυτη αφαιρετική: μετοχή και υποκείμενό της σε αφαιρετική, όταν το υποκείμενο της μετοχής δεν έχει σχέση με το υποκείμενο ή το αντικείμενο του ρήματος (π.χ. deletis legionibus).
Ιδιόμορφη απόλυτη αφαιρετική: υποκείμενο με ουσιαστικό αξιώματος, ηλικίας ή επαγγέλματος ή με επίθετο, χωρίς μετοχή (Brenno duce, Cicerone consule).
Αρχαία ελληνική ενεργητική μετοχή αορίστου αποδίδεται στα λατινικά με μετοχή παθητικού παρακειμένου σε απόλυτη αφαιρετική και ποιητικό αίτιο όπου χρειάζεται.

Πρόσωπα

Σέρβιος: σχολιαστής του Βιργιλίου, αφηγητής της ετυμολογίας
Βρέννος (Brennus): αρχηγός των Γαλατών που κατέστρεψε τη Ρώμη το 387 π.Χ.
Κάμιλλος (M. Furius Camillus): εξόριστος στρατηγός που έγινε δικτάτορας και έσωσε το χρυσάφι
Γαλάτες (Galli): οι εισβολείς που νίκησαν στον Αλία
Αλίας (Allia): ποταμός όπου συντρίφτηκαν οι ρωμαϊκές λεγεώνες
Καπιτώλιο: η ακρόπολη της Ρώμης, η μόνη που δεν κυριεύτηκε
Αρδέα: πόλη του Λατίου, τόπος εξορίας του Κάμιλλου
Pisaurum: παράλια πόλη της Ομβρικής, σημερινό Pesaro

Όροι

everto, -verti, -versum, -ere: καταστρέφω εντελώς
praeter + αιτ.: εκτός από
pro + αφαιρ.: ως αντάλλαγμα, ως αντίτιμο
exilium, -ii: η εξορία
praeda, -ae: η λεία
dictator, -oris: δικτάτορας, αρχιστράτηγος με έκτακτες εξουσίες
sequor, secutus sum, sequi: ακολουθώ (αποθετικό)
interimo, -emi, -emptum, -ere: εξολοθρεύω
recipio, -cepi, -ceptum, -ere: παίρνω πίσω, επανακτώ
penso, 1 / appendo: ζυγίζω
revertor, reverti: επιστρέφω (ημιαποθετικό)
Απόλυτη αφαιρετική: μετοχή και υποκείμενό της σε αφαιρετική, ανεξάρτητα από το ρήμα
Ιδιόμορφη απόλυτη αφαιρετική: υποκείμενο + ουσιαστικό ή επίθετο χωρίς μετοχή

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Πώς εξηγεί ο Σέρβιος το όνομα Pisaurum;

Το συνδέει με το ότι εκεί ζυγίστηκε το χρυσάφι (penso + aurum) που ο Κάμιλλος πήρε πίσω από τους Γαλάτες. Το βιβλίο σημειώνει ότι πολλές αρχαίες ετυμολογίες σαν αυτή δεν τις επιβεβαιώνει η Γλωσσολογία.

Πότε χρησιμοποιείται απόλυτη αφαιρετική;

Όταν το υποκείμενο της μετοχής δεν ταυτίζεται με κανέναν όρο του κύριου ρήματος (υποκείμενο ή αντικείμενο). Τότε μετοχή και υποκείμενό της μπαίνουν σε αφαιρετική, και η μετοχή κρατά επιρρηματική σημασία (χρονική, αιτιολογική κ.ά.), όπως η απόλυτη γενική των αρχαίων ελληνικών.

Γιατί η απόλυτη αφαιρετική είναι τόσο συχνή στα λατινικά;

Επειδή η λατινική δεν έχει ενεργητική μετοχή για το παρελθόν. Μια ενέργεια που προηγήθηκε δηλώνεται με μετοχή παθητικού παρακειμένου σε απόλυτη αφαιρετική, π.χ. his rebus dictis, «αφού είπε αυτά».

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα