Το Κρητικό ζήτημα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1821 έως 1913

Γιατί

• Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) οι Μεγάλες Δυνάμεις άφησαν την Κρήτη στην απόλυτη δικαιοδοσία του σουλτάνου.
• Η Αγγλία, με το δόγμα της ακεραιότητας της Τουρκίας, ήθελε την Κρήτη σε χέρια φιλικής δύναμης.
• Τα αιτήματα της εθνικής ελευθερίας και της ένωσης με την Ελλάδα έγιναν οι σταθεροί δείκτες των κρητικών αγώνων.

Τι έγινε

1. Από το 1830 έως το 1840 η Κρήτη πέρασε στην αιγυπτιακή κατοχή του Μωχάμετ Άλυ.
2. Η μεγάλη επανάσταση του 1866 έως 1869, με σύνθημα «Ένωσις ή Θάνατος», κορυφώθηκε με το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου.
3. Ο Οργανικός Νόμος του 1868 και ο Χάρτης της Χαλέπας του 1878 έδωσαν προνόμια, και ο δεύτερος δημιούργησε ημιαυτόνομη επαρχία.
4. Μετά τον πόλεμο του 1897 οι Κρήτες δέχθηκαν την αυτονομία, και οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν Ύπατο Αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο.
5. Η διάσταση Γεωργίου και Βενιζέλου οδήγησε στην επανάσταση του Θερίσου το 1905 και στην παραίτηση του Πρίγκιπα το 1906.
6. Με την έκρηξη των Βαλκανικών πολέμων οι Κρήτες βουλευτές μπήκαν στο ελληνικό Κοινοβούλιο, και το 1913 η ένωση ολοκληρώθηκε.

Τι άλλαξε

• Η Κρήτη εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια ως οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της.
• Ο Βενιζέλος κλήθηκε το 1910 στην Αθήνα να αναλάβει την πρωθυπουργία της Ελλάδας.
• Στο φρούριο του Φιρκά μαρμάρινη επιγραφή μετρά την τουρκοκρατία στην Κρήτη από το 1669 έως το 1913.

Πρόσωπα

Ελευθέριος Βενιζέλος

Ο αρχηγός της επανάστασης του Θερίσου, που αργότερα ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ελλάδας.

Πρίγκιπας Γεώργιος

Ο πρώτος Ύπατος Αρμοστής, που παραιτήθηκε το 1906.

Αλέξανδρος Ζαΐμης

Ο Ύπατος Αρμοστής από το 1906 έως το 1908, όταν οργανώθηκε η Πολιτοφυλακή.

Μανούσος Κούνδουρος

Ο Σφακιανός πολιτευτής, εμπνευστής της ιδέας της «Μεταπολιτεύσεως».

Μωχάμετ Άλυ

Ο αντιβασιλέας της Αιγύπτου στον οποίο ο σουλτάνος παραχώρησε την Κρήτη.

Όροι

Οργανικός Νόμος

Ο καταστατικός χάρτης του 1868 που έκανε την Κρήτη βιλαέτι με μουσουλμάνο Γενικό Διοικητή.

Χάρτης της Χαλέπας

Η σύμβαση του 1878 που έδωσε για πρώτη φορά πλειοψηφία στους χριστιανούς στη Γενική Συνέλευση.

Μεταπολίτευση

Η ιδέα ενός αυτόνομου ή ημιαυτόνομου καθεστώτος υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου και την προστασία των Δυνάμεων.

Κρητική Πολιτεία

Το πολιτικό σχήμα της αυτόνομης Κρήτης που οργανώθηκε από τον Δεκέμβριο του 1898.