Η μεταπολεμική οργάνωση της διεθνούς κοινωνίας, η σύσταση και η λειτουργία του ΟΗΕ
Μετά το 1945 ο κόσμος γίνεται διπολικός, με τις υπερδυνάμεις ΗΠΑ και ΕΣΣΔ επικεφαλής δύο αντίπαλων συνασπισμών, ενώ ιδρύεται ο ΟΗΕ ως νέο σύστημα συλλογικής ασφάλειας στη θέση της Κοινωνίας των Εθνών.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Το εισαγωγικό σημείωμα του Κεφαλαίου ΣΤ΄ δίνει το πλαίσιο: διπολικός κόσμος, ίδρυση του ΟΗΕ (1945), ΕΟΚ (1957), αποαποικιοποίηση ως τη δεκαετία του 1960, και για την Ελλάδα Εμφύλιος, δικτατορία 1967-1974, ένταξη στην ΕΚ (1981) και το άλυτο Κυπριακό μετά το 1974.
Ο πόλεμος τερμάτισε την κυριαρχία των ευρωπαϊκών δυνάμεων, ακόμη και της νικήτριας Βρετανίας. Την ηγεσία πήραν δύο εξωευρωπαϊκές υπερδυνάμεις, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, με τεράστιο πληθυσμό, βαριά βιομηχανία και στρατό, και συμφέροντα σε όλο τον πλανήτη.
Οι ΗΠΑ είχαν ελεύθερη οικονομία και πολυκομματισμό, η ΕΣΣΔ κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και μονοκομματικό σύστημα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Γύρω τους σχηματίστηκαν ο δυτικός και ο ανατολικός συνασπισμός· ο ανταγωνισμός χωρίς ένοπλη σύγκρουση ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος.
Με τα πυρηνικά οπλοστάσια διαμορφώθηκε η ισορροπία του τρόμου· σύντομα απέκτησαν ατομικά όπλα και άλλες χώρες, πρώτα το Λονδίνο, το Παρίσι και το Πεκίνο.
Η Ευρώπη, που έχασε την παλιά πρωτοκαθεδρία της, στράφηκε στην ενοποίηση, με σπουδαιότερο σταθμό την ΕΟΚ (1957). Οι αποικιακές αυτοκρατορίες διαλύθηκαν και τα νέα κράτη σχημάτισαν τον Τρίτο Κόσμο, χωρίς να αλλάξουν τον διπολισμό.
Επειδή η Κοινωνία των Εθνών είχε αποτύχει, τον Απρίλιο-Ιούνιο του 1945 πενήντα χώρες που πολέμησαν τον Άξονα, μαζί και η Ελλάδα, ίδρυσαν στον Άγιο Φραγκίσκο τον ΟΗΕ. Ο Καταστατικός Χάρτης είναι δεσμευτικό διεθνές δίκαιο, κατοχυρώνει την κυρίαρχη ισότητα των κρατών και απαγορεύει τη βία εκτός από την αυτοάμυνα.
Κύρια όργανα: ο Γενικός Γραμματέας, η Γενική Συνέλευση (μία ψήφος ανά κράτος, αποφάσεις όχι δεσμευτικές) και το Συμβούλιο Ασφαλείας, το ισχυρότερο, με πέντε μόνιμα μέλη και δικαίωμα βέτο. Λειτουργούν και ειδικευμένες υπηρεσίες, όπως η UNICEF και η UNESCO.
Η κατάχρηση του βέτο συχνά παρέλυσε τον ΟΗΕ και δεν έλυσε προβλήματα όπως το Κυπριακό μετά το 1974· βοήθησε όμως να μειωθούν οι εντάσεις και να γίνει συνείδηση η ανάγκη για ειρήνη.
Γιατί το μεταπολεμικό διεθνές σύστημα λέγεται διπολικό;
Γιατί το κυριαρχούσαν δύο αντίπαλα κέντρα ισχύος, οι υπερδυνάμεις ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, καθεμία επικεφαλής ενός συνασπισμού (δυτικού και ανατολικού). Εκπροσωπούσαν και δύο αντίθετα πρότυπα: ελεύθερη οικονομία με πολλά κόμματα η μία, κρατική ιδιοκτησία και μονοκομματικό σύστημα η άλλη. Επειδή δεν συγκρούστηκαν ποτέ ένοπλα μεταξύ τους, ο ανταγωνισμός ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος.
Τι είναι η «ισορροπία του τρόμου»;
Είναι η κατάσταση όπου κάθε υπερδύναμη μπορούσε να απειλήσει την άλλη με πυρηνική καταστροφή. Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι τα πυρηνικά όπλα δεν ξαναχρησιμοποιήθηκαν σε πόλεμο, αλλά έκαναν αδιανόητο έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο, αφού θα κατέστρεφε όλους.
Τι είναι το δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας;
Οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, που δεσμεύουν τα κράτη-μέλη, χρειάζονται τη σύμφωνη γνώμη των πέντε μόνιμων μελών (ΗΠΑ, ΕΣΣΔ/Ρωσία, Βρετανία, Γαλλία, Κίνα). Αν ένα από αυτά διαφωνεί ρητά, η απόφαση δεν περνά. Στον Ψυχρό Πόλεμο και οι δύο πλευρές έκαναν κατάχρηση του βέτο και ο ΟΗΕ συχνά παρέλυε.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.