Οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων (1870-1914)

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Παγκόσμια συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων και διαίρεσή τους σε δύο αντίπαλους συνασπισμούς
• Εθνικοί ανταγωνισμοί: γαλλική ρεβάνς, γερμανικός φόβος περικύκλωσης, αγγλογερμανικός ναυτικός ανταγωνισμός
• Το εθνοτικό πρόβλημα της Αψβουργικής Αυτοκρατορίας και η σύγκρουσή της με τη Σερβία
• Κοινωνική αναστάτωση από την εκβιομηχάνιση και την αστικοποίηση
• Σχέδια κινητοποίησης που, όταν ξεκινούσαν, ισοδυναμούσαν με κήρυξη πολέμου

Τι έγινε

1. Εισαγωγικό σημείωμα του κεφαλαίου: ο πόλεμος ξεκίνησε στην Ευρώπη αλλά έγινε παγκόσμιος, αδυνάτισε την κοινοβουλευτική δημοκρατία και την ελεύθερη οικονομία, ενίσχυσε τον κρατικό παρεμβατισμό και επιτάχυνε τη διάλυση της Αυστροουγγαρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
2. Για την Ελλάδα το κεφάλαιο φτάνει από τον Διχασμό έως τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση των προσφύγων· και η Ρωσική Επανάσταση του 1917 προήλθε έμμεσα από τον πόλεμο.
3. Τον Αύγουστο του 1914, μετά τη δολοφονία του Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σαράγεβο, πολλοί υποδέχτηκαν τον πόλεμο με ανακούφιση, σαν διέξοδο από την καθημερινότητα και ευκαιρία για ηρωισμό.
4. Κάθε χώρα είχε δικό της στόχο: η Γερμανία να σπάσει την περικύκλωση από Γαλλία και Ρωσία, η Βρετανία να σταματήσει το γερμανικό ναυτικό, η Γαλλία να πάρει πίσω την Αλσατία και τη Λορραίνη (χαμένες από το 1870), η Αυστρία να τιμωρήσει τη Σερβία.
5. Οι υποτελείς λαοί της Αυστροουγγαρίας (Τσέχοι, Πολωνοί, Σλοβάκοι, Νοτιοσλάβοι) και οι βαλκανικοί λαοί ήθελαν ο καθένας να λύσει τα δικά του εθνικά ζητήματα, είτε κρατώντας πρόσφατα κέρδη είτε ανατρέποντας δυσμενείς συνθήκες.
6. Η ταχεία εκβιομηχάνιση και η συσσώρευση πληθυσμού στις πόλεις κλόνισαν τις παλιές κοινωνικές δομές και έφεραν ανησυχία, ανατρεπτικά κινήματα και βία, κυρίως στην περιφέρεια της Ευρώπης.
7. Οι συμμαχίες ήταν τυπικά αμυντικές, αλλά μόλις ξεκινούσε η επιστράτευση, άμυνα και επίθεση δεν ξεχώριζαν πια. Καμία δύναμη δεν ήθελε ή δεν περίμενε μακρύ πόλεμο, ούτε δεχόταν να υποχωρήσει πρώτη.
8. Σειρά κινητοποίησης: πρώτη η Ρωσία, μετά Γερμανία, Αυστρία και Γαλλία, τελευταία η Βρετανία (και για χάρη του Βελγίου). Η Ιταλία έμεινε ουδέτερη για να πετύχει τα καλύτερα ανταλλάγματα.

Πρόσωπα

Φραγκίσκος Φερδινάνδος

Αψβούργος διάδοχος, δολοφονήθηκε στο Σαράγεβο (1914)

Σοφία

σύζυγος του Φραγκίσκου Φερδινάνδου, δολοφονήθηκε μαζί του

Γκαβρίλο Πρίντσιπ

Σέρβος φοιτητής μυστικής οργάνωσης, ο δολοφόνος

Γουλιέλμος Β΄

Γερμανός αυτοκράτορας, σύμβολο της επεκτατικής πολιτικής

Μαρκ Φερό

ιστορικός, γράφει για τον ενθουσιασμό των στρατευμένων

Όροι

Τριπλή Συμμαχία

Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία

Τριπλή Συνεννόηση

Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία

Σαράγεβο

πόλη της Βοσνίας, τόπος της δολοφονίας

Μεγάλος Πόλεμος

όνομα που του έδωσαν οι σύγχρονοί του

Αλσατία και Λορραίνη

επαρχίες που έχασε η Γαλλία το 1870

περικύκλωση

γερμανικός φόβος από Γαλλία και Ρωσία

ναυτικός ανταγωνισμός

Βρετανία κατά γερμανικού στόλου

Αψβουργική Αυτοκρατορία

πολυεθνικό κράτος της Αυστρίας

Μαγυάροι

Ούγγροι, συγκυρίαρχοι της αυτοκρατορίας

Νοτιοσλάβοι

υποτελής λαός που ζητούσε δικό του κράτος

κρίσεις του Μαρόκου

1905 και 1911, κοντά σε πόλεμο

κινητοποίηση

επιστράτευση, ουσιαστικά κήρυξη πολέμου

αμυντικές συμμαχίες

διμερείς δεσμοί των δύο συνασπισμών

Βέλγιο

πύλη της Γαλλίας, το στήριζε η Βρετανία

ισορροπία δυνάμεων

βρετανικός στόχος στην ευρωπαϊκή ήπειρο

ιταλική ουδετερότητα

αναμονή για τα καλύτερα ανταλλάγματα

κρατικός παρεμβατισμός

το κράτος ρυθμίζει την οικονομία

πολυεθνικές αυτοκρατορίες

Αυστροουγγαρία και Οθωμανική