Πώς τα ολοκληρωτικά καθεστώτα μετατρέπουν την εθνική αγωγή σε προπαγάνδα: σύγκριση κειμένων από σχολικό αναγνωστικό της δικτατορίας Μεταξά και από αναγνωστικό της Αλβανίας του Ενβέρ Χότζα, που μοιάζουν σαν να βγήκαν από το ίδιο εργαστήριο.
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ15 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Ο Δελμούζος παρατηρεί ότι η εθνική αγωγή συχνά περιείχε υπερτίμηση του εαυτού μας, περιφρόνηση των άλλων και μίσος· όλοι οι λαοί χρειάζεται να απαλλαγούν από αυτό.
Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα η εθνική αγωγή γίνεται απροκάλυπτη προπαγάνδα και κακομεταχείριση των παιδιών από το ίδιο το κράτος.
Η σελίδα παραθέτει κείμενα από αναγνωστικό της δικτατορίας Μεταξά (1936-1940) και από αλβανικό αναγνωστικό της εποχής του Χότζα για τα ελληνόπουλα της Αλβανίας.
Κοινά θέματα: επετειακές γιορτές του καθεστώτος, έργα και σχέδια, ύμνοι στον ηγέτη, ιδιαίτερη σχέση δικτάτορα και νέων, παραμερισμός κάθε άλλου προσώπου.
Κοινή δομή: το παρελθόν παρουσιάζεται ως δυστυχία και το παρόν ως ευτυχία χάρη στο καθεστώς, με μια κατακλείδα λατρείας.
Ο ύμνος της Εθνικής Οργάνωσης Νέων εξετάζεται και ως προς τη μορφή του: ακαταστασία σε μέτρο, ρυθμό και ύφος, λέξεις-σύνθηματα χωρίς περιεχόμενο.
Στόχος των ολοκληρωτικών καθεστώτων είναι να κάμψουν τη βούληση και την ηθική αντίσταση των νέων και να τους κάνουν πειθήνια όργανα.
Η άσκηση ζητά να «σύρεις την αυλαία»: να δεις τι κρύβεται πίσω από τα αθώα λόγια, όπως έκανε ο Μπρεχτ με τον ναζιστικό λόγο.
Πρόσωπα
Αλέξανδρος Δελμούζος
παιδαγωγός· ασκεί κριτική στην εθνική αγωγή που καλλιεργεί μίσος
Ιωάννης Μεταξάς
δικτάτορας της 4ης Αυγούστου (1936-1940), του οποίου το αναγνωστικό εξετάζεται
Ενβέρ Χότζα
δικτάτορας της Αλβανίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Μπρεχτ
η μέθοδός του για την αποκάλυψη του προπαγανδιστικού λόγου θυμίζεται στη σελίδα
Όταν καλλιεργεί υπερτίμηση του εαυτού μας και περιφρόνηση ή μίσος για τους άλλους, και ιδίως όταν ένα καθεστώς τη χρησιμοποιεί για να λατρέψουν τα παιδιά τον δικτάτορα και να υπακούουν τυφλά. Τότε δεν είναι πια παιδεία αλλά παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού.
Ποια γνωρίσματα έχει η γλώσσα αυτών των κειμένων;
Γλυκερό τόνο, δογματισμό, ύποπτο εθνικισμό, επίμονη ηθικολογία, εξύμνηση του αρχηγού, γιορτές και έργα του καθεστώτος, και αυθαίρετη χρήση του παρελθόντος της χώρας για να δικαιωθεί το παρόν. Είναι τα γνωρίσματα της γλώσσας της εξουσίας.
Γιατί μοιάζουν τα ελληνικά με τα αλβανικά κείμενα;
Γιατί, ανεξάρτητα από εθνικότητα, φτιάχνονται με το ίδιο σχέδιο: ίδιος πομπός (το καθεστώς), ίδιοι αποδέκτες (τα παιδιά), ίδιος σκοπός (υποταγή και λατρεία του ηγέτη) και ίδια δομή, όπως το σχήμα «τότε δυστυχία, τώρα ευτυχία χάρη στον αρχηγό».
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.