Ιστορία του δοκιμίου

Η διαδρομή του δοκιμίου: από δοκιμιακά κείμενα της αρχαιότητας στον Μονταίνι, τον Μπέικον, τον Λοκ και την ακμή του 18ου αιώνα, και στο ελληνικό δοκίμιο από τον Διαφωτισμό ως τη γενιά του '30 και τον Παπανούτσο.

Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ 15 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

Δοκιμιακά κείμενα υπάρχουν ήδη στην αρχαιότητα: διάλογοι του Πλάτωνα, «Χαρακτήρες» του Θεόφραστου, «Ηθικά» του Πλουτάρχου, επιστολές του Σενέκα, «Στοχασμοί» του Μάρκου Αυρήλιου.
Το είδος παίρνει ιδιαίτερο χαρακτήρα με τον Μονταίνι: ελευθερία στην πραγμάτευση, αντιδογματισμός, προσωπικοί στοχασμοί χωρίς οριστικά συμπεράσματα.
Στην Αγγλία ο Μπέικον γράφει σύντομα, πυκνά δοκίμια με πιο αυστηρή μέθοδο και διδακτική πρόθεση· και οι δύο είναι παιδιά της Αναγέννησης.
Τον 17ο αιώνα διαμορφώνονται οι βασικοί τύποι του δοκιμίου· σημαντικό έργο το «Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση» του Λοκ (1690).
Ακμή τον 18ο αιώνα με τον Χιουμ, που βλέπει το δοκίμιο ως γέφυρα ανάμεσα σε σοβαρούς συγγραφείς και απλούς αναγνώστες, και τον Βολταίρο.
Στο ελληνικό δοκίμιο οι απαρχές βρίσκονται στον Διαφωτισμό (Καταρτζής, Κοραής) και σε κείμενα για τη γλώσσα (Σολωμός, Ψυχάρης)· στις αρχές του 20ού αιώνα γράφουν για την ταυτότητα, την παιδεία και τη λογοτεχνία ο Δραγούμης, ο Δελμούζος, ο Γληνός, ο Παλαμάς κ.ά.
Η περίοδος του καθαρού δοκιμίου αρχίζει το 1929 με το «Ελεύθερο πνεύμα» του Θεοτοκά· ακολουθούν ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Τερζάκης, ο Παπανούτσος και πολλοί άλλοι.

Πρόσωπα

Μισέλ ντε Μονταίνι: πατέρας του δοκιμίου (1533-1592)
Φράνσις Μπέικον: εγκαινίασε το δοκίμιο στην Αγγλία (1561-1626)
Τζον Λοκ: «Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση» (1690)
Ντέιβιντ Χιουμ: δοκιμιογράφος της ακμής του 18ου αιώνα
Βολταίρος: Γάλλος δοκιμιογράφος του 18ου αιώνα
Γ. Θεοτοκάς: με το «Ελεύθερο πνεύμα» (1929) αρχίζει η περίοδος του ελληνικού δοκιμίου

Όροι

δοκίμιο: σύντομο προσωπικό κείμενο στοχασμού
Essais: ο τίτλος του έργου του Μονταίνι
αντιδογματισμός: άρνηση των απόλυτων, αδιαπραγμάτευτων θέσεων
υποκειμενικός χαρακτήρας: η ματιά περνά από τα βιώματα του συγγραφέα
Αναγέννηση: η ευρωπαϊκή πνευματική άνθηση 15ου-16ου αι.
εμπειρισμός: η γνώση προέρχεται από την εμπειρία
Διαφωτισμός: κίνημα του 18ου αι. που τιμά τον ορθό λόγο
γενιά του '30: λογοτέχνες που ανανέωσαν τη γραφή μετά το 1930
δημοτικισμός: κίνημα για τη δημοτική ως επίσημη γλώσσα

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Ποιος θεωρείται πατέρας του δοκιμίου;

Ο Γάλλος Μισέλ ντε Μονταίνι (1533-1592), που στα «Δοκίμια» κατέγραψε στοχασμούς για τον άνθρωπο, την ηθική και τους θεσμούς με βάση τη δική του ζωή. Τα κείμενά του θέτουν ερωτήματα και απόψεις χωρίς οριστικά συμπεράσματα, με υποκειμενικό χαρακτήρα και λογοτεχνική ποιότητα.

Σε τι διαφέρει ο Μπέικον από τον Μονταίνι;

Ο Μπέικον γράφει σύντομα και πυκνά, ξεκινά από τη συμπεριφορά των άλλων και προσπαθεί να φτάσει σε συμπεράσματα με αυστηρότερη μέθοδο· θέλει να διδάξει, όχι μόνο να τέρψει. Ο Μονταίνι είναι πιο προσωπικός και χαλαρός.

Πότε γεννιέται το ελληνικό δοκίμιο;

Οι απαρχές του είναι σε κείμενα του νεοελληνικού Διαφωτισμού και στις συζητήσεις για τη γλώσσα· διαμορφώνεται στις αρχές του 20ού αιώνα με τα μεγάλα εθνικά και πνευματικά ζητήματα, και σε καθαρή μορφή μετά το 1929-1930, με αφετηρία το «Ελεύθερο πνεύμα» του Γ. Θεοτοκά.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα