Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Κατά την ηλεκτρονιακή θεωρία του σθένους (Kossel, Lewis) στους δεσμούς παίρνουν μέρος μόνο τα ηλεκτρόνια σθένους. Ο Lewis τα συμβόλισε με τελείες γύρω από το σύμβολο του στοιχείου.
Κανόνας της οκτάδας: τα άτομα χάνουν, παίρνουν (ιοντικός δεσμός) ή μοιράζονται (ομοιοπολικός) ηλεκτρόνια ώστε να έχουν 8 στην εξωτερική στιβάδα, εκτός από την K που γεμίζει με 2. Υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά κάθε δεσμός οδηγεί σε σταθερότερο σύστημα.
Στο δοτικό (ημιπολικό) δεσμό το κοινό ζεύγος το δίνει ένα μόνο άτομο, όπως στο σχηματισμό του NH₄⁺ από NH₃ και H⁺. Σήμερα θεωρείται απλώς ειδική περίπτωση ομοιοπολικού δεσμού.
Βήματα για τύπο Lewis: (1) άθροισμα ηλεκτρονίων σθένους, συν το φορτίο για ανιόν ή μείον για κατιόν· (2) κεντρικό άτομο αυτό με δείκτη 1, ή το λιγότερο ηλεκτραρνητικό, ποτέ το H· (3) απλοί δεσμοί προς τα περιφερειακά άτομα, με τα H συνήθως πάνω σε O· (4) ζεύγη στα περιφερειακά άτομα ως την οκτάδα, τα υπόλοιπα στο κεντρικό· (5) αν το κεντρικό μείνει με λιγότερα από 8, διπλοί ή τριπλοί δεσμοί.
Ένα ακραίο αλογόνο σχηματίζει μόνο έναν δεσμό και κρατά τρία ζεύγη δικά του. Εξαιρέσεις από την οκτάδα: στο BF₃ το B μένει με 6 ηλεκτρόνια, στο PCl₅ ο P έχει 10.
Ο τύπος Lewis δε δείχνει γωνίες. Το σχήμα το προβλέπει η θεωρία VSEPR: τα ζεύγη ηλεκτρονίων του κεντρικού ατόμου απωθούνται και απομακρύνονται όσο γίνεται. Δύο ζεύγη δίνουν γραμμικό μόριο (BeCl₂, 180°), τρία επίπεδο τριγωνικό (BF₃, 120°), τέσσερα τετράεδρο (CH₄, 109,5°).
Τα μη δεσμικά ζεύγη και οι πολλαπλοί δεσμοί πιάνουν περισσότερο χώρο από τα δεσμικά ζεύγη και τους απλούς δεσμούς, γι' αυτό στην NH₃ και στο H₂O οι γωνίες είναι μικρότερες από 109,5°.
Πρόβλεψη σχήματος σε τέσσερα βήματα: τύπος Lewis, μέτρηση δεσμικών και μη δεσμικών ζευγών του κεντρικού ατόμου, διάταξη κατά VSEPR, διόρθωση για μη δεσμικά ζεύγη και πολλαπλούς δεσμούς. Η σελίδα περιέχει και ένθετο για το μικροσκόπιο σάρωσης σήραγγας (STM).
Κάθε άσκηση διορθώνεται μόλις απαντήσεις και δείχνει πώς βγαίνει η σωστή απάντηση. Οι ασκήσεις φτιάχνονται για αυτή την ενότητα κάθε φορά από την αρχή. Δεν είναι οι λύσεις των ασκήσεων του σχολικού βιβλίου.
Συχνές απορίες
Τι λέει η θεωρία VSEPR;
Ότι τα ζεύγη ηλεκτρονίων γύρω από το κεντρικό άτομο απωθούνται και διατάσσονται όσο πιο μακριά γίνεται.
Γιατί το νερό είναι γωνιακό και όχι γραμμικό;
Γιατί το οξυγόνο έχει δύο μη δεσμικά ζεύγη που απωθούν τα δεσμικά και κλείνουν τη γωνία στις 104,5 μοίρες.
Γιατί το CO₂ είναι μη πολικό;
Γιατί οι δύο πολικοί δεσμοί είναι αντίθετοι και οι διπολικές ροπές αλληλοαναιρούνται. Η πολικότητα του μορίου εξαρτάται και από το σχήμα, όχι μόνο από τους δεσμούς.
Απωθεί το μη δεσμικό ζεύγος περισσότερο;
Ναι, γιατί είναι πιο κοντά στο κεντρικό άτομο. Γι' αυτό οι γωνίες μικραίνουν.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.