Ηθικά Νικομάχεια: Ορισμός της αρετής

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Το λάθος γίνεται με πολλούς τρόπους, ενώ το σωστό με έναν μόνο· οι Πυθαγόρειοι συνέδεαν το κακό με το άπειρο και το αγαθό με το πεπερασμένο.
2. Γι' αυτό είναι εύκολο να αστοχήσεις και δύσκολο να πετύχεις τον στόχο.
3. Έτσι η υπερβολή και η έλλειψη ανήκουν στην κακία και η μεσότητα στην αρετή· το λέει και ένας στίχος άγνωστης προέλευσης: οι καλοί είναι καλοί με έναν τρόπο, οι κακοί με πολλούς.
4. Η αρετή είναι έξη προαιρετική, βρίσκεται στη μεσότητα σε σχέση με εμάς και η μεσότητα καθορίζεται από τη λογική, όπως θα την καθόριζε ο φρόνιμος.
5. Είναι μεσότητα ανάμεσα σε δύο κακίες, τη μία από υπερβολή και την άλλη από έλλειψη.
6. Οι κακίες υπολείπονται ή υπερβαίνουν το σωστό στα πάθη και στις πράξεις, ενώ η αρετή βρίσκει το μέσο και το επιλέγει.

Πρόσωπα

Πυθαγόρειοι

δίδασκαν ότι αντίθετες δυνάμεις κυβερνούν τον κόσμο: το αγαθό πάει με το φως, το δεξί, το ένα, το πέρας, το κακό με το σκότος, το αριστερό, το πλήθος, το άπειρο

ὁ φρόνιμος

ο άνθρωπος στον οποίο συνυπάρχουν όλες οι αρετές· η λογική του καθορίζει τη μεσότητα και είναι μέτρο σύγκρισης για τους άλλους

Αριστοτέλης

διατυπώνει τον ορισμό της αρετής και δέχεται εδώ τη διδασκαλία των Πυθαγορείων

Όροι

πολλαχῶς ἔστιν

μπορεί να γίνει, γίνεται με πολλούς τρόπους

μοναχῶς

με έναν μόνο τρόπο

εἴκαζον

υπέθεταν, συμπέραιναν, δίδασκαν

κατορθόω

πράττω το σωστό

ἐσθλοί

καλοί

παντοδαπῶς

με πολλούς τρόπους

προαιρετική

που επιλέγεται ελεύθερα από το άτομο

ὡρισμένῃ λόγῳ

η οποία καθορίζεται από τη λογική (λέγεται για τη μεσότητα)

ἕξις προαιρετική

για να είναι ενάρετη μια πράξη χρειάζεται συνείδηση της πράξης (εἰδώς), ανάλογη προαίρεση και σταθερότητα στην πραγματοποίησή της

Ετυμολογικά συγγενή

ἁμαρτάνω

αμαρτάνω · αμάρτημα · αμαρτία · αμαρτωλός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἄπειρος

άπειρος · απειρία · απειροελάχιστος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

κατορθόω

κατορθώνω · κατόρθωμα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀποτυγχάνω

αποτυχαίνω · αποτυχία · αποτυχών Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἐπιτυγχάνω

επιτυχία · επιτυχής · επιτυχών · επιτυχημένος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

κακία

κακία · κακίζω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

προαιρετικός

προαιρετικός · προαίρεση · προαιρούμαι Λεξικό Τριανταφυλλίδη

φρόνιμος

φρόνιμος · φρονιμάδα · φρονιμεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὁρίζω

ορισμένος · ορισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὑπερβολή

υπερβολή · υπερβολικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη