Η Γαλλική επανάσταση και η Ναπολεόντεια περίοδος (1789-1815)

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

• Τα προνόμια του Κλήρου και των Ευγενών και τα βάρη της Τρίτης Τάξης.
• Οι αστοί είχαν οικονομική δύναμη αλλά όχι πολιτική εξουσία.
• Τα κρατικά ελλείμματα από τις σπατάλες της Αυλής και τους πολέμους.
• Οι κακές σοδειές 1785-1789 και η ακρίβεια του ψωμιού.

Τι έγινε

1. Η Γαλλία του 18ου αιώνα έμενε αριστοκρατική και φεουδαρχική, χωρισμένη σε Κλήρο, Ευγενείς και Τρίτη Τάξη. Οι αστοί είχαν οικονομική δύναμη χωρίς πολιτική, οι αγρότες πλήρωναν βαριούς φόρους, η χώρα δεν εκβιομηχανίστηκε και τα ελλείμματα μεγάλωναν· οι ευγενείς εμπόδισαν τις μεταρρυθμίσεις του Τυργκό και του Νεκέρ.
2. Για νέους φόρους ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ συγκάλεσε τις Γενικές Τάξεις (5 Μαΐου 1789). Η Τρίτη Τάξη αυτοανακηρύχθηκε Εθνική Συνέλευση, ορκίστηκε στο Σφαιριστήριο να δώσει σύνταγμα και η Συνέλευση έγινε Συντακτική. Στις 14 Ιουλίου ο λαός κατέλαβε τη Βαστίλλη.
3. Στις 4 Αυγούστου 1789 καταργήθηκαν τα προνόμια και στις 26 Αυγούστου ψηφίστηκε η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων (Ανθρώπου και Πολίτη). Το Σύνταγμα του 1791 έφερε συνταγματική μοναρχία με διάκριση εξουσιών, αλλά ψήφο μόνο σε όσους είχαν περιουσία.
4. Η Νομοθετική Συνέλευση, με ισχυρούς τους Ζιρονδίνους, βρέθηκε ανάμεσα σε συνωμοσίες ευγενών, πόλεμο με Αυστρία και Πρωσία (1792) και πίεση των αβράκωτων. Μετά την εξέγερση της 10ης Αυγούστου 1792 ο βασιλιάς καθαιρέθηκε, ήρθε η καθολική ψηφοφορία και η νίκη στο Βαλμύ έσωσε την Επανάσταση.
5. Η Συμβατική κατάργησε τη μοναρχία, εκτέλεσε τον Λουδοβίκο (1793) και στηρίχθηκε στους Ορεινούς. Ο Ροβεσπιέρος και η Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας επέβαλαν την Τρομοκρατία, ώσπου ο ίδιος καρατομήθηκε (Ιούλιος 1794).
6. Οι μετριοπαθείς ψήφισαν το Σύνταγμα του 1795 (ψήφος μόνο στους εύπορους, Βουλή και Γερουσία, πενταμελές Διευθυντήριο). Ο Ναπολέων νίκησε τον πρώτο αντιγαλλικό συνασπισμό (Καμποφόρμιο 1797), εκστράτευσε στην Αίγυπτο (1798) και το 1799 ανέτρεψε το Διευθυντήριο με πραξικόπημα.
7. Ως Πρώτος Ύπατος και από το 1804 αυτοκράτορας, ο Ναπολέων κυριάρχησε στην Ευρώπη. Μετά τη ρωσική εκστρατεία (1812) και τις ήττες σε Λειψία (1813) και Βατερλό (1815) εξορίστηκε στην Αγία Ελένη. Το Συνέδριο της Βιέννης επανέφερε τις απολυταρχίες με αρχές την ισορροπία δυνάμεων και τη νομιμότητα.
8. Η Επανάσταση έφερε λαϊκή κυριαρχία, δικαιώματα, τον Ναπολεόντειο Κώδικα, εθνικό στρατό, δωρεάν παιδεία, ανεξιθρησκία και την ιδέα του Έθνους ως πηγής της εξουσίας. Στους υπόδουλους Έλληνες ξύπνησε ελπίδες για τον Ναπολέοντα, που χάθηκαν μετά την Αμιένη (1802).

Τι άλλαξε

• Τέλος του Παλαιού Καθεστώτος και των φεουδαρχικών δικαιωμάτων.
• Λαϊκή κυριαρχία, δικαιώματα του πολίτη, Αστικός Κώδικας (1804).
• Η ιδέα του Έθνους κινεί τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα του 19ου αιώνα.
• Δωρεάν και υποχρεωτική παιδεία, ανεξιθρησκία, χωρισμός Εκκλησίας και κράτους.

Πρόσωπα

Λουδοβίκος ΙΣΤ΄

βασιλιάς της Γαλλίας, εκτελέστηκε το 1793

Τυργκό

οικονομολόγος με μεταρρυθμίσεις που δεν εφαρμόστηκαν

Νεκέρ

υπουργός οικονομικών, πρότεινε τις Γενικές Τάξεις (1788)

Αβάς Σεγιές

έγραψε το «Τι είναι η Τρίτη Τάξη» (1789)

Μιραμπώ

ευγενής αντιπρόσωπος της Τρίτης Τάξης

Μαρά

δημοσιογράφος, «Ο φίλος του λαού»

Μπρισσό

Ζιρονδίνος, υπέρ του πολέμου (1791)

Δαντόν

μετριοπαθής ηγέτης, πήρε την εκτελεστική εξουσία το 1792

Ροβεσπιέρος

αρχηγός των Ορεινών, ηγέτης της Τρομοκρατίας

Ναπολέων Βοναπάρτης

στρατηγός, Πρώτος Ύπατος, αυτοκράτορας (1804-1815)

Νέλσον

Άγγλος ναύαρχος, νίκησε στο Αμπουκίρ (1798)

Ρήγας Βελεστινλής

ήλπιζε στη βοήθεια του Ναπολέοντα για επανάσταση

Αδαμάντιος Κοραής

συνέδεσε την εκστρατεία στην Αίγυπτο με την τύχη της Ελλάδας

Θ. Κολοκοτρώνης

στο παράθεμα, για την επίδραση της Επανάστασης

Όροι

Τρίτη Τάξη

αστοί, λαός, αγρότες: χωρίς προνόμια

Παλαιό Καθεστώς

η απολυταρχία πριν από το 1789

Γενικές Τάξεις

συνέλευση αντιπροσώπων των τριών τάξεων

Εθνική Συνέλευση

η Τρίτη Τάξη ως εκπρόσωπος του έθνους

Όρκος του Σφαιριστηρίου

20 Ιουνίου 1789, για σύνταγμα

Βαστίλλη

φυλακή, σύμβολο απολυταρχίας (14/7/1789)

Διακήρυξη των Δικαιωμάτων

του Ανθρώπου και του Πολίτη (1789)

συνταγματική μοναρχία

βασιλιάς με εξουσίες περιορισμένες

Λέσχες

πολιτικές ομάδες, πρόδρομοι των κομμάτων

Ζιρονδίνοι

η κυρίαρχη ομάδα της Νομοθετικής

αβράκωτοι

λαϊκοί επαναστάτες του Παρισιού

Βαλμύ

νίκη που έσωσε την Επανάσταση (1792)

Συμβατική

συνέλευση που κήρυξε τη δημοκρατία

Ορεινοί

οι ριζοσπάστες, αρχηγός ο Ροβεσπιέρος

Τρομοκρατία

εξόντωση αντιπάλων (1793-1794)

Διευθυντήριο

πενταμελής εκτελεστική εξουσία (1795)

Υπατεία

τριμελής εξουσία του Ναπολέοντα (1799)

Ναπολεόντειος Κώδικας

Αστικό Δίκαιο της Γαλλίας (1804)

Συνέδριο της Βιέννης

νέα τάξη στην Ευρώπη (1815)

ισορροπία δυνάμεων

κανόνας διεθνούς δικαίου μετά το 1815