Η βασιλεία του Ηράκλειου (610-641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ο Ηράκλειος νικά τους Πέρσες σε έναν πόλεμο με έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα και φέρνει πίσω τον Τίμιο Σταυρό (630). Στο εσωτερικό γεννιούνται τα θέματα με τους στρατιώτες-αγρότες, και τα Ελληνικά γίνονται η επίσημη γλώσσα του κράτους.

Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 115 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Γιατί

Η περσική κατάκτηση της Συρίας και των Ιεροσολύμων.
Η ανάγκη για αποτελεσματικότερη άμυνα και διοίκηση.
Η απώλεια ανατολικών επαρχιών έκανε τον πληθυσμό κυρίως ελληνόφωνο.

Τι έγινε

Οι αβαροσλαβικές επιδρομές ερημώνουν πόλεις της Χερσονήσου του Αίμου και η Θεσσαλονίκη πολιορκείται πολλές φορές. Οι Σλάβοι εγκαθίστανται μόνιμα σε σκλαβηνίες, ενώ οι Έλληνες κρατιούνται στις ακτές και στις πόλεις.
Οι Πέρσες κυριεύουν το 613 τη Συρία, το 614 τα Ιεροσόλυμα, και μεταφέρουν τον Τίμιο Σταυρό στην Κτησιφώντα. Ο Ηράκλειος κλείνει ειρήνη με τον Χαγάνο των Αβάρων (619) και περνά στη Μ. Ασία.
Η Εκκλησία, με τον πατριάρχη Σέργιο, δανείζει στον αυτοκράτορα τον πλούτο της. Το 626 Πέρσες, Άβαροι και Σλάβοι πολιορκούν μάταια την Κωνσταντινούπολη· με τη σωτηρία της συνδέεται ο Ακάθιστος Ύμνος.
Στη μάχη της Νινευί ο περσικός στρατός διαλύεται· ο Σιρόης κάνει ειρήνη και το Βυζάντιο ξαναπαίρνει προσωρινά την Εγγύς Ανατολή. Το 630 ο Σταυρός υψώνεται ξανά στα Ιεροσόλυμα.
Μεταρρύθμιση των θεμάτων: από κινητές στρατιωτικές μονάδες σε μόνιμες περιφέρειες με στρατηγό. Τα πρώτα οργανώνονται στη Μ. Ασία γύρω στα μέσα του 7ου αιώνα και αργότερα και στα Βαλκάνια.
Οι μισθοφόροι χάνονται και οι στρατιώτες-αγρότες υπερασπίζονται και τη γη τους. Η μικρή και μεσαία ιδιοκτησία δυναμώνει και οι ελεύθεροι αγρότες σε κοινότητες χωρίων γίνονται η πιο δυναμική τάξη.
Οι κρατικές υπηρεσίες εξαρτώνται απευθείας από τον αυτοκράτορα· δίπλα στον λογοθέτη του Γενικού (οικονομικά) εμφανίζεται ο λογοθέτης του Δρόμου, κάτι σαν πρωθυπουργός.
Με τον εξελληνισμό του κράτους τα Ελληνικά γίνονται επίσημη γλώσσα και ο Ηράκλειος αφήνει τους τίτλους imperator, caesar, augustus για το «βασιλεύς».

Τι άλλαξε

Νίκη επί των Περσών και επιστροφή του Τίμιου Σταυρού (630).
Τα θέματα γίνονται η βάση του Μεσοβυζαντινού κράτους και οι ελεύθεροι αγρότες η κύρια τάξη.
Τα Ελληνικά γίνονται επίσημη γλώσσα του κράτους.

Πρόσωπα

Ηράκλειος: αυτοκράτορας (610-641), νίκησε τους Πέρσες, θέματα
Σέργιος: πατριάρχης, δάνεισε στον Ηράκλειο τον πλούτο της Εκκλησίας
Χαγάνος των Αβάρων: ηγεμόνας των Αβάρων, ειρήνη με τον Ηράκλειο (619)
Σιρόης: νέος Πέρσης βασιλιάς, έκλεισε ειρήνη μετά τη Νινευί
Θεοφάνης: χρονογράφος (παράθεμα)
Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος: συγγραφέας του «Περί θεμάτων» (παράθεμα)
Αλ-Μαμούν: χαλίφης, σε μικρογραφία του Σκυλίτζη

Όροι

σκλαβηνίες: νησίδες σλαβικού πληθυσμού στην Ελλάδα
Χαγάνος: τίτλος του ηγεμόνα των Αβάρων
Τίμιος Σταυρός: πάρθηκε από τους Πέρσες, επέστρεψε το 630
Κτησιφών: πρωτεύουσα των Περσών
Ακάθιστος Ύμνος: ύμνος στη Θεοτόκο για τη σωτηρία του 626
μάχη της Νινευί: αποφασιστική νίκη του Ηράκλειου
θέμα: στρατιωτική και διοικητική περιφέρεια
στρατηγός: επικεφαλής του θέματος (στρατός, διοίκηση)
στρατιωτόπιο: κτήμα που συντηρούσε άλογο και όπλα
στρατιώτες-αγρότες: υπερασπίζονταν κράτος και γη τους
λογοθέτης του Γενικού: υπεύθυνος για τα οικονομικά
λογοθέτης του Δρόμου: πρώτος αξιωματούχος, σαν πρωθυπουργός
αποκρισιάριοι: πρέσβεις
κοινότητες χωρίων: οργάνωση των ελεύθερων αγροτών
εξελληνισμός: τα Ελληνικά γίνονται επίσημη γλώσσα
βασιλεύς: ελληνικός τίτλος του αυτοκράτορα
Ρωμανία: η Βυζαντινή Αυτοκρατορία

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Χρονογραμμή · Κρεμάλα · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι ήταν τα θέματα και πώς λειτουργούσαν;

Στην αρχή θέμα λεγόταν μια στρατιωτική μονάδα που μετακινούνταν. Όταν οι μονάδες εγκαταστάθηκαν μόνιμα, το όνομα πέρασε στις περιοχές όπου έμεναν, που έγιναν διοικητικές περιφέρειες με επικεφαλής τον στρατηγό, με στρατιωτική και πολιτική εξουσία. Οι στρατιώτες είχαν στρατιωτόπια, κτήματα που συντηρούσαν άλογο και όπλα, και τα κληροδοτούσαν στον πρωτότοκο γιο μαζί με την υποχρέωση να υπηρετούν.

Γιατί ο πόλεμος του Ηράκλειου με τους Πέρσες είχε θρησκευτικό χαρακτήρα;

Οι Πέρσες, πυρολάτρες, είχαν πάρει τα Ιεροσόλυμα (614) και τον Τίμιο Σταυρό. Η Εκκλησία στήριξε τον αυτοκράτορα ηθικά και υλικά, με δάνειο από τα χρήματα και τα σκεύη της. Η σωτηρία της Πόλης το 626 αποδόθηκε στη Θεοτόκο (Ακάθιστος Ύμνος), και το 630 ο Ηράκλειος ύψωσε ξανά τον Σταυρό στα Ιεροσόλυμα.

Γιατί τα Ελληνικά αντικατέστησαν τα Λατινικά;

Μετά το 630 το κράτος έχασε πολλές ανατολικές επαρχίες και οι περισσότεροι κάτοικοι που έμειναν ήταν Έλληνες ή μιλούσαν ελληνικά. Έτσι τα Ελληνικά έγιναν επίσημη γλώσσα και ο Ηράκλειος πήρε τον τίτλο «βασιλεύς, πιστός εν Χριστώ» αντί για τους ρωμαϊκούς τίτλους.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα