Τι ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα ζώα και τι ονομάζουμε πολιτισμό; Το κεφάλαιο συζητά τις αντιλήψεις για τον πολιτισμό, τη σύγκριση των πολιτισμών και τις πολυπολιτισμικές κοινωνίες, την ιδέα της προόδου και τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΦΙΛΟΣΟΦΙΑΚΕΦ. 915 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Ενότητα 1: τι κάνει τον άνθρωπο ξεχωριστό; Ο λόγος και η κοινωνικότητα (Αριστοτέλης), η νόηση (Homo Sapiens), τα εργαλεία (Homo Faber), η συνείδηση και η ελεύθερη βούληση. Ίσως οι διαφορές από τα ζώα είναι ποσοτικές, αλλά τόσο μεγάλες που γίνονται ποιοτικές.
Μόνο ο άνθρωπος παράγει πολιτισμό, που είναι κυρίως κοινωνικό φαινόμενο. Τρεις αντιλήψεις: η ιδεατή (απόλυτο πρότυπο), η περιγραφική (τα κορυφαία επιτεύγματα) και η κοινωνική-ανθρωπολογική (ολόκληρος τρόπος ζωής).
Ενότητα 2: κάθε πολιτισμός κατανοείται «από μέσα» και δεν μιλάμε πια για ανώτερους και κατώτερους. Ο ακραίος πολιτισμικός σχετικισμός όμως αφαιρεί κάθε κοινό κριτήριο για να κρίνουμε ακόμη και βάρβαρες πρακτικές.
Οι πολιτισμοί αλληλεπιδρούν και δανείζονται στοιχεία. Στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες η ειρηνική συνύπαρξη χρειάζεται κοινές αξίες: σεβασμό, ανεκτικότητα, ελευθερία, ισονομία, διάλογο· ο φανατισμός οδηγεί σε συγκρούσεις. Ο άνθρωπος είναι ιστορικό ον: φτιάχνει την ιστορία και φτιάχνεται από αυτήν.
Ενότητα 3: πρόοδος σημαίνει πέρασμα σε καλύτερη κατάσταση, αλλά χρειάζεται κριτήριο: η τεχνολογική πρόοδος δεν είναι και ηθική. Οι αρχαίοι Έλληνες έβλεπαν τον χρόνο κυκλικά, ο χριστιανισμός γραμμικά, με σκοπό τη σωτηρία (Αυγουστίνος).
Ο Διαφωτισμός πίστεψε στη διαρκή πρόοδο μέσω του ορθού λόγου και της επιστήμης· ακολούθησαν ο Καντ, ο Χέγκελ και ο Σπένσερ με την αναλογία προς την εξέλιξη του Δαρβίνου. Η Βιομηχανική Επανάσταση έφερε την ιδέα της διαρκούς ανάπτυξης: επιστήμη, τεχνολογία, οικονομία.
Η Χιροσίμα (1945) κλόνισε την πίστη στην ευεργετική επιστήμη. Ενότητα 4: η οικολογική κρίση είναι παγκόσμια (όζον, θερμοκήπιο, ρύπανση, εξαφάνιση ειδών). Ο Νάες ξεχωρίζει ρηχή και βαθιά οικολογία· στη βαθιά ανήκουν ακραίες τάσεις και ο οικοφεμινισμός.
Το κεφάλαιο κρίνει μη ρεαλιστική την πλήρη απόρριψη των δυτικών αξιών. Συζητά την επέκταση της ηθικής στα ζώα και στη φύση· ακόμη κι αν δεν γίνει, αρκεί να δούμε ότι η καταστροφή της φύσης βλάπτει τον άνθρωπο και να πάψουμε να τον βλέπουμε ως αφέντη της.
Πρόσωπα
Αριστοτέλης
ο άνθρωπος ως ζώο πολιτικό και έλλογο
Τόμας Χομπς
τον άνθρωπο τον ξεχωρίζει η ομιλία
Πλάτων και Τζον Λοκ
τον άνθρωπο τον ξεχωρίζει η νόηση
Πρωταγόρας
ο μύθος του Προμηθέα: ο άνθρωπος φτιάχνει εργαλεία
Κικέρων
οι ηττημένοι Έλληνες κατέκτησαν τη Ρώμη με τον πολιτισμό
Μιχαήλ Ψελλός
παραπονιέται για τη λίγη παιδεία της εποχής του
Μέγας Βασίλειος
ο χρόνος είναι δεμένος με τον κτιστό κόσμο
Αυγουστίνος
η ιστορία πραγματώνει ένα θεϊκό σχέδιο σωτηρίας
Βολταίρος, Μοντεσκιέ, Κοντορσέ
απεριόριστη πρόοδος χάρη στον ορθό λόγο
Καντ
πρόοδος στη φύση και στην ιστορία
Χέγκελ
η ιστορία προχωρά με την ανάπτυξη του λόγου και της ελευθερίας
Ποιες είναι οι τρεις αντιλήψεις για τον πολιτισμό;
Η ιδεατή (πλατωνική) βλέπει τον πολιτισμό ως πορεία προς ένα απόλυτο πρότυπο τελειότητας. Η περιγραφική τον βρίσκει στα υψηλότερα επιτεύγματα της σκέψης και της τέχνης μιας κοινωνίας. Η κοινωνική-ανθρωπολογική, η νεότερη, τον θεωρεί ολόκληρο τρόπο ζωής, με θεσμούς και καθημερινές συνήθειες· το μειονέκτημά της είναι ότι γίνεται πολύ πλατιά.
Μπορούμε να πούμε ότι ένας πολιτισμός είναι ανώτερος από άλλον;
Σήμερα αποφεύγουμε τέτοιες κρίσεις, γιατί κάθε πολιτισμός κατανοείται καλύτερα «από μέσα» και οι αποικιοκράτες έσφαλλαν όταν έλεγαν βάρβαρους μεγάλους πολιτισμούς. Αν όμως αρνηθούμε κάθε σύγκριση, καταλήγουμε σε ακραίο σχετικισμό, χωρίς κοινά ηθικά κριτήρια. Το κεφάλαιο προτείνει κοινές βασικές αξίες: σεβασμό στον άνθρωπο, ανεκτικότητα, ελευθερία, ισονομία και διάλογο.
Τι διαφέρει η «ρηχή» από τη «βαθιά» οικολογία;
Τη διάκριση την πρότεινε ο Νάες. Η ρηχή οικολογία θέλει λιγότερη ρύπανση, προσεκτική χρήση των πόρων και προστασία των ειδών, με διορθώσεις μέσα στο σημερινό μοντέλο ανάπτυξης. Η βαθιά ζητά νέα φιλοσοφία για τη σχέση ανθρώπου και φύσης και ριζική αλλαγή του οικονομικού συστήματος, γιατί η απεριόριστη ανάπτυξη δεν χωρά σε έναν πεπερασμένο πλανήτη.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.