Τι κάνει κάτι ωραίο και γιατί μας συγκινεί η τέχνη; Το κεφάλαιο εξετάζει την αισθητική εμπειρία, τις μεγάλες θεωρίες για την τέχνη, τη μορφή και το περιεχόμενο του έργου, το γούστο του κοινού, την τεχνολογία και τη θέση της τέχνης στη ζωή μας.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΦΙΛΟΣΟΦΙΑΚΕΦ. 815 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Ενότητα 1: η αισθητική εμπειρία διαφέρει από τη γνώση και την ηθική. Εξετάζουμε τη δημιουργία, το ίδιο το έργο και την αντίδραση του κοινού. Στην αρχαιότητα «τέχνη» ήταν κάθε κατασκευή· η ιδέα των «καλών τεχνών» είναι νεότερη.
Ενότητα 2: η τέχνη ως μίμηση (Πλάτων, Αριστοτέλης, ρεαλισμός): όσο πιστότερη, τόσο ωραιότερη. Ο Πλάτων φοβάται ότι η μίμηση ξεγελά, και σήμερα ξέρουμε ότι το μάτι δεν είναι παθητικός φακός.
Η τέχνη ως αποκάλυψη μιας ανώτερης πνευματικής πραγματικότητας (Δάντης, Ρωμανός ο Μελωδός, βυζαντινή αγιογραφία, Μπαχ) και ως έκφραση των συναισθημάτων του δημιουργού στον ρομαντισμό, με την έννοια του υψηλού.
Η τέχνη σαν ελεύθερο παιχνίδι της φαντασίας: αυτόνομη, χωρίς πρακτικό σκοπό, με κανόνες που βγαίνουν από την ίδια (Καντ, «η τέχνη για την τέχνη»).
Η μοντέρνα τέχνη του 20ού αιώνα ανατρέπει τους παλιούς κανόνες και γίνεται αυτοαναφορική: στοχάζεται την ίδια την τέχνη (Μάλεβιτς, Ντυσάν, Γουόρχολ, Ταρκόφσκι).
Ενότητα 3: η σημαίνουσα μορφή, το αδιάσπαστο δέσιμο μορφής και περιεχομένου, κρίνει την αξία του έργου. Η ερμηνεία χρειάζεται αισθητική παιδεία· το γούστο επηρεάζεται από τάξη, πολιτική, αγορά και πολιτισμό, και ο κριτικός προετοιμάζει το κοινό.
Η δοκιμασία του χρόνου και οι «Κανόνες» της τέχνης δείχνουν κοινά κριτήρια· οι μαρξιστές τα βλέπουν ως αστικά. Ενότητα 4: η τεχνολογία φέρνει νέες τέχνες και αναπαραγωγή, χάνεται η «αύρα», αλλά η τέχνη γίνεται πιο δημοκρατική.
Ενότητα 5: οι αντιλήψεις για την τέχνη συμπληρώνουν η μία την άλλη. Η τέχνη πλουτίζει την πραγματικότητα, «μεταμορφώνει το κοινότοπο» (Ντάντο) και εκφράζει την ανθρώπινη δημιουργικότητα και ελευθερία.
Εν μέρει. Οι κρίσεις μας διαφέρουν ανάμεσα σε εποχές, κοινωνίες και ανθρώπους, και το γούστο επηρεάζεται από την τάξη, την πολιτική και την αγορά. Όμως κάποια έργα, όπως ο Παρθενώνας ή η μουσική του Μότσαρτ, συγκινούν ανθρώπους σε όλους τους αιώνες. Αυτή η «δοκιμασία του χρόνου» δείχνει ότι η σχετικότητα έχει όρια.
Τι εννοεί ο Καντ με τη «σκοπιμότητα χωρίς σκοπό»;
Ότι το έργο τέχνης και η αισθητική μας στάση μοιάζουν οργανωμένα με σκοπό, χωρίς όμως να υπηρετούν κάποιον πρακτικό, γνωστικό ή ηθικό στόχο. Απολαμβάνουμε ένα δάσος αισθητικά όταν δεν σκεφτόμαστε την ξυλεία του. Έτσι η τέχνη είναι αυτόνομη, σαν παιχνίδι που χαιρόμαστε για τον εαυτό του.
Κάνει κακό στην τέχνη η τεχνική αναπαραγωγή;
Ο Βαλερύ και ο Μπένγιαμιν παρατήρησαν ότι με τα αντίγραφα χάνεται η «αύρα» του μοναδικού πρωτοτύπου, και κάποιοι φοβούνται την εμπορευματοποίηση. Το κεφάλαιο όμως κρίνει ότι η εξέλιξη είναι τελικά θετική: η τέχνη γίνεται προσιτή σε όλους, πλαταίνει η αισθητική παιδεία και τα νέα έργα διαδίδονται ευκολότερα.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.