Περικλέους Επιτάφιος, κεφ. 40: το ήθος των Αθηναίων

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Οι Αθηναίοι αγαπούν το ωραίο με λιτότητα και τη γνώση χωρίς μαλθακότητα· τον πλούτο τον βλέπουν ως ευκαιρία για έργα, όχι ως αφορμή για καύχημα.
2. Δεν είναι ντροπή να παραδέχεται κανείς τη φτώχεια του· μεγαλύτερη ντροπή είναι να μην προσπαθεί με τη δουλειά του να ξεφύγει από αυτήν.
3. Οι ίδιοι άνθρωποι φροντίζουν και τα ιδιωτικά και τα δημόσια, και όσοι έχουν στραφεί σε άλλες ασχολίες γνωρίζουν επαρκώς τα πολιτικά.
4. Μόνο οι Αθηναίοι θεωρούν άχρηστο, όχι απλώς ήσυχο, όποιον δεν μετέχει στα κοινά. Κατά τη σημείωση του βιβλίου, σε αυτό αντιτάχθηκε ο Πλάτων, που ήθελε την πολιτική για ειδικά εκπαιδευμένους.
5. Αποφασίζουν ή τουλάχιστον κρίνουν σωστά τα πράγματα οι ίδιοι· δεν βλάπτει η συζήτηση την πράξη, αλλά η πράξη χωρίς προηγούμενη ενημέρωση με τον λόγο.
6. Συνδυάζουν τόλμη και υπολογισμό, ενώ στους άλλους η αμάθεια φέρνει θράσος και η σκέψη δισταγμό. Πιο γενναίοι είναι όσοι ξέρουν καθαρά τα φοβερά και τα ευχάριστα και παρ’ όλα αυτά δεν αποφεύγουν τον κίνδυνο.
7. Κάνουν φίλους ευεργετώντας, όχι δεχόμενοι ευεργεσίες. Ο ευεργέτης είναι πιο σταθερός φίλος, γιατί θέλει να κρατήσει ζωντανή την ευγνωμοσύνη, ενώ ο ευεργετημένος είναι πιο χλιαρός, γιατί ξέρει ότι απλώς θα ξεπληρώσει ένα χρέος.
8. Μόνοι αυτοί βοηθούν άφοβα, όχι από υπολογισμό του συμφέροντος αλλά από την εμπιστοσύνη που δίνει η ελευθερία.

Τι άλλαξε

• Κατά τη σημείωση του βιβλίου (H. Diller), η γενναιοδωρία αυτή παραπέμπει μάλλον στη μυθική Αθήνα που βοηθούσε τους κατατρεγμένους, όπως στις Ικέτιδες του Ευριπίδη.

Πρόσωπα

Περικλής

ο ομιλητής, περιγράφει το ήθος των Αθηναίων

Οι Αθηναίοι

αγαπούν το ωραίο και τη γνώση, μετέχουν όλοι στα κοινά

Οι άλλοι

οι υπόλοιποι Έλληνες, που η άγνοια τους κάνει θρασείς και η σκέψη διστακτικούς

Ὁ ἀπράγμων

όποιος μένει έξω από τα κοινά, που οι Αθηναίοι τον λένε άχρηστο

Πλάτων

κατά τη σημείωση, πίστευε ότι την πολιτική πρέπει να την ασκούν ειδικοί

Ο ευεργέτης και ο ευεργετημένος

ο πρώτος είναι πιο σταθερός φίλος από τον δεύτερο

Όροι

φιλοκαλοῦμεν μετ’ εὐτελείας

αγαπάμε το ωραίο με λιτότητα

φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας

καλλιεργούμε το πνεύμα χωρίς μαλθακότητα

ἔργου καιρός

ευκαιρία για δράση

λόγου κόμπος

καύχημα με λόγια

τὸ πένεσθαι

η φτώχεια

ἀπράγμων

όποιος μένει έξω από τα κοινά, ήσυχος

ἀχρεῖος

άχρηστος

ἐνθυμούμεθα

σκεφτόμαστε, κρίνουμε

λογισμός

σκέψη, υπολογισμός

ἀμαθία, θράσος, ὄκνος

άγνοια, θράσος, δισταγμός

τὰ δεινὰ καὶ ἡδέα

τα φοβερά και τα ευχάριστα

χάρις

εύνοια, ευγνωμοσύνη για ευεργεσία

ὀφείλημα

χρέος

τὸ πιστὸν τῆς ἐλευθερίας

η εμπιστοσύνη που δίνει η ελευθερία

Ετυμολογικά συγγενή

φιλοσοφέω (φιλοσοφοῦμεν)

φιλοσοφία · φιλόσοφος · φιλοσοφικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

πλοῦτος (πλούτῳ)

πλούσιος · πλουτίζω · πλουτοκρατία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

κόμπος (κόμπῳ)

κομπάζω · κομπασμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀμαθία

αμάθεια · αμαθής Λεξικό Τριανταφυλλίδη

θράσος

θρασύς · θρασύτητα · θρασύδειλος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ψυχή (ψυχήν)

ψυχικός · ψυχολογία · ψυχίατρος Λεξικό Τριανταφυλλίδη