Περικλέους Επιτάφιος, κεφ. 37: το αθηναϊκό πολίτευμα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Το αθηναϊκό πολίτευμα δεν μιμείται τους θεσμούς των γειτόνων· είναι μάλλον υπόδειγμα για άλλους. Κατά τη σημείωση του βιβλίου, εδώ υπάρχει αιχμή για τους Λακεδαιμονίους, που οι νόμοι του Λυκούργου μιμήθηκαν τους κρητικούς.
2. Λέγεται δημοκρατία, γιατί η εξουσία δεν ανήκει σε λίγους αλλά στους πολλούς.
3. Στις ιδιωτικές διαφορές όλοι είναι ίσοι μπροστά στους νόμους.
4. Στη δημόσια ζωή ο καθένας προτιμάται για την αξία του, όχι για την τάξη από την οποία προέρχεται· και ο φτωχός που μπορεί να ωφελήσει την πόλη δεν μένει πίσω επειδή είναι άσημος.
5. Οι Αθηναίοι πολιτεύονται ελεύθερα και στην καθημερινή ζωή δεν παρακολουθούν καχύποπτα ο ένας τον άλλον· δεν θυμώνουν με όποιον ζει όπως του αρέσει ούτε του δείχνουν δυσαρέσκεια που πληγώνει.
6. Η ανεκτικότητα στα ιδιωτικά δεν γίνεται ανομία στα δημόσια: από σεβασμό υπακούουν στους άρχοντες κάθε φορά και στους νόμους.
7. Σέβονται περισσότερο τους νόμους που προστατεύουν τους αδικημένους και τους άγραφους νόμους, που η παράβασή τους φέρνει ντροπή κατά κοινή παραδοχή.

Τι άλλαξε

• Κατά τις σημειώσεις του βιβλίου, η εικόνα της Αθήνας στήνεται απέναντι στη Σπάρτη, που ο λόγος την υπονοεί χωρίς να την ονομάζει.

Πρόσωπα

Περικλής

ο ομιλητής, περιγράφει το πολίτευμα της Αθήνας

Οι Αθηναίοι

πολίτες ίσοι μπροστά στον νόμο, που ζουν ελεύθερα και σέβονται τους νόμους

Οἱ πέλας

οι γείτονες· κατά τη σημείωση, αιχμή για τους Λακεδαιμονίους

Λυκούργος

κατά τη σημείωση, ο νομοθέτης της Σπάρτης που μιμήθηκε κρητικούς νόμους

Οἱ ἐν ἀρχῇ ὄντες

οι άρχοντες, στους οποίους πειθαρχούν οι πολίτες

Οἱ ἀδικούμενοι

όσοι αδικούνται, που τους προστατεύουν οι νόμοι

Όροι

πολιτεία

πολίτευμα

δημοκρατία

εξουσία των πολλών, όχι των λίγων

τὸ ἴσον κατὰ τοὺς νόμους

ισότητα μπροστά στον νόμο

ἀξίωσις

εκτίμηση, υπόληψη που έχει κανείς

ἀπὸ μέρους

με βάση την τάξη, την καταγωγή

ἀπ’ ἀρετῆς

με βάση την προσωπική αξία

ἀξιώματος ἀφάνεια

ασημότητα, αφάνεια

ὑποψία

καχυποψία, καχύποπτη παρακολούθηση

ἀχθηδών

δυσαρέσκεια, στενοχώρια

ἀνεπαχθῶς

χωρίς να ενοχλούμε τους άλλους

δέος

σεβασμός που έχει μέσα του φόβο

ἀκρόασις

υπακοή, πειθαρχία

ἄγραφοι νόμοι

οι ηθικοί κανόνες της συνείδησης

αἰσχύνη ὁμολογουμένη

ντροπή κατά κοινή παραδοχή

Ετυμολογικά συγγενή

δημοκρατία

δημοκρατικός · δημοκράτης · εκδημοκρατισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

νόμος (νόμους)

νομοθεσία · παρανομία · νόμιμος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

παράδειγμα

παραδειγματικός · παραδειγματισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

μιμέομαι (μιμούμενοι)

μίμηση · μιμητής · μιμητικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὑποψία (ὑποψίαν)

υποψιάζομαι · καχυποψία · ανυποψίαστος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἡδονή (ἡδονήν)

ηδονικός · ηδονισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ὠφελία (ὠφελίᾳ)

ωφέλιμος · ωφελώ · ωφελιμισμός Λεξικό Τριανταφυλλίδη