Αντιγόνη, Γ΄ Επεισόδιο, Α΄ Σκηνή (στ. 627-765): ερμηνεία

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Ο ερχομός του Αίμονα έχει προοικονομηθεί από την αναφορά της Ισμήνης σε αυτόν (στ. 572). Ο χορός και ο Κρέων περιμένουν αντίθετη στάση από τον νέο.
2. Η πρώτη απάντηση του Αίμονα ξαφνιάζει. Οι μετοχές ἔχων και ἡγουμένου έχουν διπλή σημασία: υποθετική για τον Αίμονα, αιτιολογική για τον Κρέοντα.
3. Ο Κρέων απαιτεί από το παιδί απόλυτη υπακοή, όπως ήθελε η αρχαία ηθική, και βλέπει την αγάπη για μια γυναίκα ως δουλεία. Η φράση ἐν Ἅιδου νυμφεύειν είναι τραγική ειρωνεία και η περιφρόνηση για τον Δία της συγγένειας είναι ύβρη που προοικονομεί τη σκηνή του Τειρεσία.
4. Με αναχρονισμούς ανάγει τη θέλησή του σε νόμο της πόλης και εγκωμιάζει την πειθαρχία· ταπεινωτικό του φαίνεται να υποκύψει σε γυναίκα και παντού υποψιάζεται συνωμοσίες.
5. Ο χορός συμφωνεί, αλλά υποθετικά. Ο Αίμων απαντά με λεπτότητα: προβάλλει τη φρόνηση και τη σχετικότητα της γνώσης, ιδέες που απηχούν τους σοφιστές.
6. Φέρνει ως μάρτυρα τη σιωπηλή γνώμη της πόλης χωρίς να ονομάσει την Αντιγόνη. Οι υπερθετικοί δείχνουν ότι η πόλη θαυμάζει την πράξη της, και η κρυφή φήμη φανερώνει τον φόβο μπροστά στον αυταρχικό άρχοντα.
7. Με γνωμικά και με τις εικόνες του χειμάρρου και του πλοίου προειδοποιεί για το άγαν και την ύβρη· ο χορός γίνεται τώρα διαλλακτικός.
8. Στον αγωνιστικό διάλογο (στ. 726-765) οι αντιθέσεις κλιμακώνονται με συμμετρία: η πόλη ως κτήμα του άρχοντα, οι ύβρεις του Κρέοντα, η δισημία του «ὀλεῖ τινα» και η δραματική αποχώρηση του Αίμονα.

Τι άλλαξε

• Η ρήξη πατέρα και γιου ολοκληρώνεται· η ασέβεια του Κρέοντα προς τους θεούς είναι ύβρη που θα τον οδηγήσει στην καταστροφή.

Πρόσωπα

Κρέων

αυταρχικός, ζητά τυφλή υπακοή, βλέπει συνωμοσίες και καταλήγει σε ύβρεις

Αίμων

μετριοπαθής και σεβαστικός στην αρχή, εκφράζει τη φρόνηση και τη γνώμη της πόλης, φεύγει οργισμένος

Χορός

πρώτα επιδοκιμάζει τον Κρέοντα, ύστερα ζητά να ακούσει ο ένας τον άλλον

Αντιγόνη

απούσα, η πράξη της είναι το αντικείμενο της σύγκρουσης

Ισμήνη

η αναφορά της στον Αίμονα (στ. 572) προοικονομεί τον ερχομό του

Τειρεσίας

η σκηνή του προοικονομείται από την ύβρη του Κρέοντα

Όροι

προοικονομία

προετοιμασία για όσα θα ακολουθήσουν

δισημία

διπλή σημασία λέξης ή φράσης

τραγική ειρωνεία

λόγια που επαληθεύονται αλλιώς

ύβρις

αλαζονεία που ξεπερνά το ανθρώπινο μέτρο

αναχρονισμός

στοιχείο άλλης εποχής μέσα στον μύθο

ἀναρχία (κατά τον Κρέοντα)

ανυπακοή στους νόμους

πειθαρχία

υπακοή στον άρχοντα, για τον Κρέοντα

γνωμικό

σύντομη γενική αλήθεια για τη ζωή

μὴ τείνειν ἄγαν

να μην ξεπερνάς το μέτρο

αγωνιστικός διάλογος

ζωηρή σύγκρουση δύο αντιπάλων με λόγια

σχήμα αποσιώπησης

η φράση μένει σκόπιμα μισή

σχήμα μετωνυμίας

το αφηρημένο αντί για το συγκεκριμένο

πολυσύνδετο

όροι δεμένοι με επαναλαμβανόμενο καί

φρένες / φρονεῖν

σύνεση, σωστή κρίση

Ετυμολογικά συγγενή

φρονέω-ῶ (φρονεῖν)

φρόνηση · φρόνιμος · φρόνημα Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἦθος

ήθος · ηθικός · ηθογραφία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

νόσος (νόσῳ)

νόσος · νοσοκομείο · νοσηλεία Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἐχθρός (ἐχθρόν)

εχθρός · έχθρα · εχθρικός Λεξικό Τριανταφυλλίδη

δούλευμα

δούλος · δουλεία · δουλεύω Λεξικό Τριανταφυλλίδη

ἀναρχία (ἀναρχίας)

αναρχία · αναρχικός · άναρχος Λεξικό Τριανταφυλλίδη

γέλως (γέλων)

γέλιο · γελαστός · γελοίος Λεξικό Τριανταφυλλίδη