Οι Αιγαιακοί πολιτισμοί.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νεολιθική εποχή (περ. 7000 έως 3000 π.Χ.) και εποχή του χαλκού (3000/2800 έως 1100 π.Χ.)

Γιατί

• Η γεωγραφία του ελληνικού χώρου, με βουνά, λίγες πεδιάδες, πολυσχιδείς ακτές, νησιά που λειτουργούν ως γέφυρες και ήπιο κλίμα, ευνόησε τη ζωή.

Τι έγινε

1. Στη νεολιθική εποχή ο άνθρωπος πέρασε από το θηρευτικό-συλλεκτικό στάδιο στο παραγωγικό· οικισμοί όπως το Σέσκλο και το Διμήνι στηρίζονταν σε μόνιμη εγκατάσταση, γεωργία και κτηνοτροφία.
2. Στις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ. άρχισε η χρήση του χαλκού και η εποχή του χαλκού, με διαφορετικούς πολιτισμούς ανά περιοχή.
3. Στο βορειοανατολικό Αιγαίο η Πολιόχνη της Λήμνου είχε πολεοδομία, τείχος, αποχέτευση και κοινόχρηστους χώρους, και ήταν σταθμός στους δρόμους των μετάλλων.
4. Οι Κυκλαδίτες αξιοποίησαν μάρμαρο, οψιανό και άργυρο, ναυπήγησαν πλοία για ανοικτή θάλασσα και κυριάρχησαν στο εμπόριο του Αιγαίου την 3η χιλιετία π.Χ.
5. Στην Κρήτη χτίστηκαν ανάκτορα γύρω στο 1900 π.Χ. στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο· εφευρέθηκαν η ιερογλυφική γραφή και η γραμμική Α΄ και η Κρήτη κυριάρχησε στο Αιγαίο.
6. Τα ανάκτορα καταστράφηκαν γύρω στο 1700 π.Χ. και ξαναχτίστηκαν, ώσπου γύρω στο 1500 π.Χ. μια δεύτερη καταστροφή, ίσως από την έκρηξη της Θήρας, άφησε μόνο την Κνωσό· ακολούθησε μυκηναϊκή κυριαρχία.
7. Ο ελλαδικός πολιτισμός της ηπειρωτικής χώρας είχε οικισμούς σε στάδιο προαστικής οργάνωσης, όπως η Λέρνα· στη μέση εποχή του χαλκού η συνέχεια διακόπτεται, είτε από την άφιξη των πρώτων ελληνικών φύλων είτε από εσωτερικές αναταραχές.

Τι άλλαξε

• Οι προϊστορικοί πολιτισμοί του Αιγαίου έγιναν η βάση του μυκηναϊκού πολιτισμού, του πρώτου ελληνικού, και έπειτα του πολιτισμού των ιστορικών χρόνων.

Πρόσωπα

Μίνωας

μυθικός βασιλιάς της Κρήτης που έδωσε το όνομά του στον μινωικό πολιτισμό· κατά τον Θουκυδίδη πρώτος απέκτησε ναυτικό και καταδίωξε την πειρατεία

Θουκυδίδης

αρχαίος ιστορικός· γράφει ότι στα παλιά χρόνια η πειρατεία δεν θεωρούνταν ντροπή

Κεφτί

απεσταλμένοι με δώρα για τον φαραώ σε αιγυπτιακές τοιχογραφίες της εποχής του Τούθμωσι Γ΄, που μοιάζουν με τους Κρήτες της μινωικής τέχνης

Όροι

εποχή του λίθου

η περίοδος που οι πρώτες κοινωνίες χρησιμοποιούσαν ως πρώτη ύλη την πέτρα

εποχή του χαλκού

συμβατικός όρος για την περίοδο 3000/2800 έως 1100 π.Χ., με εισαγωγή και χρήση του χαλκού

οψιανός

ορυκτό της Μήλου από το οποίο οι Κυκλαδίτες έφτιαχναν εργαλεία

γραμμική Α΄

μινωική γραφή με γραμμικά σύμβολα σε πινακίδες και αγγεία, που δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί

δίσκος της Φαιστού

πήλινος δίσκος με σφραγισμένα σύμβολα ιερογλυφικής γραφής, το παλαιότερο γνωστό μινωικό κείμενο

pax minoica

«μινωική ειρήνη»: η θεωρία της ειρηνικής επικράτησης της Κρήτης, λόγω της απουσίας οχυρώσεων

ταυροκαθάψια

επικίνδυνο αγώνισμα με ταύρους, πιθανότατα δεμένο με ιερές τελετές, στο οποίο έπαιρναν μέρος και γυναίκες

μετανακτορική περίοδος

η περίοδος μυκηναϊκής κυριαρχίας στην Κρήτη, ως το 1100 π.Χ. περίπου

κλειστή αγροτική οικονομία

ο οικισμός παράγει μόνο όσα χρειάζεται για να επιβιώσει, χωρίς πλεόνασμα και εμπόριο

διπλός πέλεκυς

ιερό σύμβολο της μινωικής θρησκείας, μαζί με τα κέρατα του ταύρου