Το κεφάλαιο παρουσιάζει τη γλώσσα ως απέραντη, πολύμορφη και δυνατή και δείχνει πώς ποικίλλει ανάλογα με τον τόπο (ιδιώματα, διάλεκτοι) και ανάλογα με την ηλικία, τη μόρφωση, το φύλο, το επάγγελμα και την περίσταση.
Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗΕΝΟΤΗΤΑ 115 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Τα όρια της γλώσσας: είναι απέραντη, πολύμορφη και έχει δύναμη· το ίδιο αίτημα μπορεί να ειπωθεί με ευγένεια ή με επιβολή.
Η γλωσσική κοινότητα δεν είναι ομοιόμορφη· οι ποικιλίες της χωρίζονται σε γεωγραφικές και κοινωνικές.
Γεωγραφικές ποικιλίες: ιδιώματα και διάλεκτοι, με παροιμίες και κείμενα από Θήρα, Λέσβο, Κύπρο, Κρήτη, Χίο, Πόντο και Ήπειρο· σήμερα περιορίζονται υπό την επίδραση της Κοινής Νεοελληνικής.
Κοινωνικές ποικιλίες: η γλώσσα αλλάζει με την ηλικία, τη μόρφωση, την κοινωνική ομάδα, το φύλο και την περίσταση· ο ομιλητής διαλέγει από το γλωσσικό ρεπερτόριο το κατάλληλο ύφος.
Οι οπτικές της γλώσσας: οι άνθρωποι ονομάζουν διαφορετικά το ίδιο γεγονός και φορτίζουν διαφορετικά την ίδια λέξη.
Αναφορική και ποιητική λειτουργία της γλώσσας.
Ειδικές γλώσσες των επαγγελμάτων, οργάνωση του λόγου, παραγωγή κειμένων (ανακοίνωση, επιστολές) και συζήτηση για τη γλωσσομάθεια.
Πρόσωπα
Μανόλης Τριανταφυλλίδης
γλωσσολόγος· από τη Νεοελληνική Γραμματική του προέρχεται το κείμενο για ιδίωμα και διάλεκτο
Ίων Δραγούμης
διπλωμάτης και συγγραφέας του δημοτικισμού, οι επιστολές του δείχνουν επίσημο και οικείο ύφος
Αλέξανδρος Πάλλης
ποιητής και μεταφραστής, συνδεμένος με το κίνημα του δημοτικισμού
Πέτρος Βλαστός
ποιητής και κριτικός, υπέρμαχος του δημοτικισμού
Όροι
γλωσσική ποικιλία
τρόπος χρήσης της γλώσσας από μια ομάδα ομιλητών, με κοινά χαρακτηριστικά που τον ξεχωρίζουν
ιδίωμα
τοπική παραλλαγή της γλώσσας, υποδιαίρεση της ίδιας γλώσσας
διάλεκτος
ιδίωμα με μεγάλη έκταση ή που διαφέρει σημαντικά από την κοινή γλώσσα, π.χ. τα ποντιακά
ιδιωματισμός
διαλεκτικός τύπος άγνωστος στην κοινή, π.χ. «σκαρβελώνω» αντί «σκαρφαλώνω»
ιδιωτισμός
έκφραση που λέγεται μόνο στη γλώσσα μας με ξεχωριστή σημασία, π.χ. «μέρα μεσημέρι»
γλωσσικό ρεπερτόριο
το σύνολο των γλωσσικών χρήσεων μιας κοινότητας, από όπου ο ομιλητής διαλέγει την κατάλληλη ποικιλία
ύφος
ο τρόπος έκφρασης που διαλέγει ο ομιλητής ανάλογα με το ποιος μιλά, σε ποιον, για ποιο θέμα και πού
αναφορική λειτουργία
η χρήση της γλώσσας που αναφέρεται στον πραγματικό κόσμο και αφορά το λογικό μας
ποιητική λειτουργία
η χρήση της γλώσσας που αφορά τις συγκινήσεις μας, όπως στην ποίηση
ειδικές γλώσσες
ποικιλίες επαγγελματικών ομάδων με δικούς τους όρους, π.χ. των γιατρών ή των νομικών
Και τα δύο είναι υποδιαιρέσεις της ίδιας γλώσσας και συχνά ονομάζονται το ίδιο. Διάλεκτο λένε συνήθως ένα ιδίωμα με μεγάλη έκταση ή που διαφέρει πολύ από την κοινή γλώσσα, όπως τα ποντιακά, τα καππαδοκικά, τα τσακώνικα και τα κατωιταλικά.
Ποιες είναι οι γλωσσικές ποικιλίες;
Οι γεωγραφικές, που εξαρτώνται από τον τόπο καταγωγής του ομιλητή (οριζόντια διαίρεση), και οι κοινωνικές, που εξαρτώνται από ηλικία, μόρφωση, κοινωνική τάξη, φύλο, επάγγελμα και περίσταση (κάθετη διαίρεση). Όλες μαζί αποτελούν την εθνική γλώσσα.
Τι είναι η αναφορική και τι η ποιητική λειτουργία της γλώσσας;
Στην αναφορική λειτουργία η γλώσσα αναφέρεται κυρίως στον πραγματικό κόσμο και απευθύνεται στο λογικό μας. Στην ποιητική απευθύνεται στις συγκινήσεις μας, όπως συμβαίνει στη λογοτεχνία και ιδίως στην ποίηση.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.