Τα όρια της λέξης

Τα Προλογικά του βιβλίου ανοίγουν με ένα κείμενο του Τζιάνι Ροντάρι: μια λέξη που πέφτει στο μυαλό μοιάζει με πέτρα σε λίμνη, ξυπνά ήχους, εικόνες και αναμνήσεις και μπορεί να γίνει αφετηρία μιας ιστορίας.

Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 115 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Το κείμενο είναι απόσπασμα από τη «Γραμματική της φαντασίας» του Τζιάνι Ροντάρι και μπαίνει στην αρχή του βιβλίου ως προλογικό.
Μια λέξη στο μυαλό δρα όπως μια πέτρα σε λίμνη: ταράζει και την επιφάνεια και τον βυθό, δηλαδή ξεκινά αλυσίδες συνειρμών.
Οι συνειρμοί είναι ηχητικοί (ίδιο αρχικό γράμμα, ίδια κατάληξη, ομοιοκαταληξία) και σημασιολογικοί (λέξεις με συγγενική σημασία).
Η λέξη ανασύρει και αναμνήσεις· έτσι λειτουργεί στη μνήμη και η γεύση της μαντλέν στον Προυστ.
Φανταστικό θέμα γεννιέται όταν λέξεις από διαφορετικές αλυσίδες συναντιούνται απρόσμενα, και τότε η ιστορία «παίρνει τον δρόμο της».
Στην πορεία μπαίνουν στην ιστορία και η ιδεολογία και οι αναγνώσεις του γράφοντος, και η φαντασία ξαναβρίσκει την πραγματικότητα.
Η λέξη αναλύεται και στα γράμματά της, για να φτιαχτούν νέες σειρές λέξεων ή «παράλογες» φράσεις.
Το παιχνίδι προορίζεται για να το χρησιμοποιούν τα παιδιά, σε αντίθεση με τα τεστ που μόνο μετρούν τη δημιουργικότητα.

Πρόσωπα

Τζιάνι Ροντάρι: Ιταλός συγγραφέας, «Γραμματική της φαντασίας»
Μαρσέλ Προυστ: συγγραφέας της μνήμης· η μαντλέν του ξυπνά αναμνήσεις

Όροι

συνειρμός: μια λέξη ή εικόνα φέρνει στο νου άλλη
ηχητικός συνειρμός: λέξεις που μοιάζουν στον ήχο
σημασιολογικός συνειρμός: λέξεις με συγγενική σημασία
ομοιοκαταληξία: ίδια κατάληξη στον ήχο δύο λέξεων
«πέτρα στη λίμνη»: η λέξη που προκαλεί αλυσίδα αντιδράσεων
λέξη και μνήμη: η λέξη ανασύρει ξεχασμένα βιώματα
φανταστικό θέμα: απρόσμενη συγγένεια λέξεων, αρχή ιστορίας
ανάλυση της λέξης στα γράμματα: κάθε γράμμα γίνεται αρχή νέας λέξης
παράλογη φράση (nonsense): φράση παιχνιδιού χωρίς λογική σειρά
τεστ δημιουργικότητας: μετρά τη φαντασία, δεν την καλλιεργεί
δημιουργικότητα: η ικανότητα να επινοείς κάτι καινούριο

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι σημαίνει η εικόνα της «πέτρας στη λίμνη» για τη λέξη;

Όπως η πέτρα σχηματίζει κύκλους στο νερό και ανακατεύει τον βυθό, έτσι και μια λέξη που έρχεται στο μυαλό προκαλεί αλυσίδα από αντιδράσεις: φέρνει ήχους, εικόνες, σημασίες και αναμνήσεις, και το μυαλό τις δέχεται, τις απορρίπτει ή τις συνδέει.

Με ποιους τρόπους μια λέξη φέρνει άλλες λέξεις;

Με τον ήχο (λέξεις με το ίδιο αρχικό γράμμα ή την ίδια κατάληξη, ομοιοκαταληξίες), με τη σημασία (συγγενικές λέξεις) και με τη μνήμη, όταν η λέξη ξυπνά προσωπικά βιώματα. Ο συγγραφέας θεωρεί τους ηχητικούς συνειρμούς τους πιο νωθρούς.

Πώς γεννιέται μια ιστορία από μια τυχαία λέξη;

Όταν δύο λέξεις από διαφορετικές αλυσίδες συνειρμών βρεθούν απρόσμενα κοντά, γεννιέται ένα «φανταστικό θέμα». Βοηθά και το παιχνίδι με τα γράμματα της λέξης: κάθε γράμμα γίνεται αρχή μιας λέξης και οι λέξεις φτιάχνουν μια φράση.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα