Η τέταρτη ενότητα παρουσιάζει τις πολιτικές ιδέες του Ηράκλειτου και του Δημόκριτου: ο πόλεμος ως δύναμη που κινεί τον κόσμο και την κοινωνία, ο νόμος που πρέπει να υπερασπίζεται ο λαός και η καλά κυβερνημένη δημοκρατική πόλη που εγγυάται το κοινό καλό.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Ο Ηράκλειτος (γύρω στο 544/540 π.Χ.), από την Έφεσο και από βασιλική οικογένεια, ονομάστηκε «σκοτεινός» για τον αινιγματικό λόγο του· γνωστή η ρήση του Τὰ πάντα ῥεῖ.
Ο πόλεμος, δηλαδή η σύγκρουση των αντιθέτων, κάνει άλλους θεούς και άλλους ανθρώπους, άλλους δούλους και άλλους ελεύθερους.
Η σύγκρουση αυτή είναι καθολική (κοινή) και λειτουργεί όπως ο κοινός λόγος που συνέχει ανθρώπους και κόσμο.
Όσοι σκέφτονται σωστά στηρίζονται στο κοινό, όπως η πόλη στηρίζεται στον νόμο της· ο νόμος πρέπει να είναι απρόσωπος, αμερόληπτος και οικουμενικός.
Ο Δημόκριτος, δημοκρατικός, ζητά ενεργή συμμετοχή των πολιτών και αποφυγή των φιλονικιών που καταπατούν την ισότητα.
Για τον Δημόκριτο ο πολίτης δεν ευτυχεί αν δεν ευτυχεί η πόλη, και το κοινό καλό είναι ο λόγος ύπαρξης της δημοκρατίας.
Η πειθώ του λόγου οδηγεί στην αρετή καλύτερα από τον καταναγκασμό του νόμου· ο φθόνος είναι η αρχή των διαμαχών.
Πρόσωπα
Ηράκλειτος
ο «σκοτεινός φιλόσοφος» της Εφέσου
Δημόκριτος
δημοκρατικός φιλόσοφος από τα Άβδηρα
Θ. Βέικος
σύγχρονος στοχαστής για τον ανταγωνισμό
Όροι
πόλεμος (Ηράκλειτος)
η σύγκρουση των αντιθέτων
Τὰ πάντα ῥεῖ
όλα κυλούν, όλα αλλάζουν
λόγος ξυνός
ο κοινός λόγος που συνέχει τα πάντα
θείος νόμος
ο οικουμενικός νόμος, πηγή των άλλων νόμων
δήμος
το σύνολο των πολιτών της πόλης
νόμιμον
το δίκαιο, το σύμφωνο με την παράδοση
νόμος
από το νέμω: νόμος, έθος, συνθήκη
πόλις
πολιτεία, πολιτική κοινωνία
κοινό καλό
ο σκοπός της δημοκρατικής πολιτείας
ευνομία
καλή διακυβέρνηση με σεβασμό στους νόμους
πειθώ του λόγου
πείθει για την αρετή καλύτερα από τη βία
φθόνος
η αιτία που αρχίζουν οι διαμάχες
λόγος
λέξη με πολλές σημασίες, π.χ. αιτία, σχέση
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Τι εννοεί ο Ηράκλειτος όταν λέει ότι ο πόλεμος είναι πατέρας των πάντων;
Ο πόλεμος εδώ είναι μεταφορά για τη σύγκρουση των αντιθέτων (ζωή και θάνατος, ειρήνη και πόλεμος κ.ά.). Αυτή η σύγκρουση φέρνει αλλαγή, τάξη και αρμονία στον κόσμο και ρυθμίζει και τις σχέσεις των ανθρώπων, με την έννοια της άμιλλας.
Από πού αντλούν κύρος οι νόμοι κατά τον Ηράκλειτο;
Οι νόμοι των ανθρώπων αλλάζουν ανάλογα με την πόλη και την εποχή· παίρνουν το κύρος τους από έναν θείο, οικουμενικό νόμο, σύμφωνο με τον Λόγο. Γι’ αυτό ο δήμος πρέπει να υπερασπίζεται τον νόμο όπως τα τείχη της πόλης.
Γιατί ο Δημόκριτος προτιμά τη δημοκρατία;
Γιατί θεωρεί ότι η φτώχεια σε δημοκρατία είναι προτιμότερη από την «ευημερία» υπό τυράννους, όσο η ελευθερία είναι προτιμότερη από τη δουλεία. Η καλά κυβερνημένη πόλη προστατεύει τα πάντα· αν καταρρεύσει, χάνονται όλα.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.