Εγκλίσεις - Χρόνοι

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

1. Εγκλίσεις λέγονται οι μορφές του ρήματος που δείχνουν πώς παρουσιάζει το νόημα αυτός που μιλά· είναι τρεις.
2. Η οριστική φανερώνει συνήθως το πραγματικό, αλλά και το δυνατό, το πιθανό, ευχή ή παράκληση.
3. Η υποτακτική φανερώνει το ενδεχόμενο και το επιθυμητό, αλλά και προτροπή, παραχώρηση, απορία ή προσταγή.
4. Η προστακτική φανερώνει προσταγή, προτροπή ή απαγόρευση, και μερικές φορές παράκληση ή ευχή.
5. Οι χρόνοι δείχνουν τη χρονική βαθμίδα (παρόν, παρελθόν, μέλλον) και το ποιόν ενέργειας (μη συνοπτικό, συνοπτικό, συντελεσμένο)· άλλοι είναι μονολεκτικοί και άλλοι περιφραστικοί.
6. Στην υποτακτική και στην προστακτική των κύριων προτάσεων όλοι οι χρόνοι αναφέρονται στο μέλλον.
7. Το θέμα του ρήματος είναι ενεστωτικό ή αοριστικό· η αύξηση ε- μπαίνει στον παρατατικό και τον αόριστο της οριστικής, και ορισμένα σύνθετα παίρνουν εσωτερική αύξηση.

Όροι

έγκλιση

η μορφή του ρήματος που δείχνει πώς παρουσιάζει το νόημα ο ομιλητής

οριστική

έγκλιση που φανερώνει συνήθως το πραγματικό, π.χ. «ενισχύει»

υποτακτική

έγκλιση που φανερώνει το ενδεχόμενο ή το επιθυμητό, π.χ. «να συνεχίσω»

προστακτική

έγκλιση που φανερώνει προσταγή, προτροπή ή απαγόρευση, π.χ. «πήγαινε»

χρονική βαθμίδα

αν αυτό που δηλώνει το ρήμα ανήκει στο παρόν, στο παρελθόν ή στο μέλλον

ποιόν ενέργειας

αν η ενέργεια παρουσιάζεται εξακολουθητικά, συνοπτικά ή ως κάτι τελειωμένο

συντελεσμένοι χρόνοι

παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας, π.χ. «έχω χαρίσει»

περιφραστικός χρόνος

χρόνος που σχηματίζεται με δύο ή τρεις λέξεις, π.χ. «θα έχω χαρίσει»

θέμα

το αρχικό τμήμα μιας κλιτής λέξης που δεν αλλάζει μορφή

αύξηση

το ε- που παίρνουν μπροστά από το θέμα στον παρατατικό και στον αόριστο της οριστικής τα ρήματα που αρχίζουν από σύμφωνο