Τα σχήματα λόγου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Τα σχήματα λόγου είναι σκόπιμες αποκλίσεις από τους συνηθισμένους κανόνες, όχι συντακτικά λάθη.
2. Συμφωνία λέξεων: αττική σύνταξη, βοιώτιο ή πινδαρικό σχήμα, ανακόλουθο, έλξη, καθ' όλον και μέρος, κατά το νοούμενο, πρόληψη, σύμφυρση, υπαλλαγή.
3. Θέση λέξεων: η σειρά είναι ελεύθερη, με πρόταξη ή επίταξη για έμφαση· σχήματα: ασύνδετο, πολυσύνδετο, κύκλος, ομοιοτέλευτο, παρήχηση, παρονομασία, πρωθύστερο, υπερβατό, χιαστό.
4. Σημασία λέξεων (λεκτικοί τρόποι): αλληγορία, αντίφραση (ειρωνεία, λιτότητα, ευφημισμός), αντονομασία, μεταφορά, μετωνυμία, παρομοίωση, συνεκδοχή, κατ' εξοχήν, υπερβολή.
5. Πληρότητα λόγου: βραχυλογία (ζεύγμα, από κοινού, εξ αναλόγου, εξ αντιθέτου) όταν παραλείπονται λέξεις.
6. Πλεονασμός, όταν χρησιμοποιούνται περισσότερες λέξεις: περίφραση, σχήμα εκ παραλλήλου, «ἓν διὰ δυοῖν», και μορφές επανάληψης όπως επαναφορά, επιφορά, συμπλοκή.

Όροι

σολοικισμός

συντακτικό λάθος

πινδαρικό σχήμα

πληθυντικό υποκείμενο, ενικό ρήμα

ανακόλουθο

λείπει η συντακτική ακολουθία

σχήμα κατά το νοούμενο

συμφωνία με βάση το νόημα

καθ' όλον και μέρος

το όλον στην πτώση του μέρους

πρόληψη

υποκείμενο δευτερεύουσας μπαίνει πριν

σύμφυρση

ανάμειξη δύο συντάξεων

κύκλος

αρχή και τέλος με την ίδια λέξη

παρήχηση

επανάληψη του ίδιου φθόγγου

παρονομασία

ομόρριζες λέξεις η μία δίπλα στην άλλη

πρωθύστερο

πρώτα αυτό που λογικά έρχεται μετά

υπερβατό

δεμένες λέξεις χωρίζονται από άλλες

χιαστό

αντίστροφη σειρά σε δύο ζεύγη

λιτότητα

άρνηση του αντιθέτου, π.χ. «όχι λίγοι»

ευφημισμός

θετική λέξη αντί για δυσοίωνη

αντονομασία

άλλη λέξη στη θέση ενός ονόματος

συνεκδοχή

το μέρος αντί για το όλο, και αντίστροφα

ζεύγμα

δύο προσδιορισμοί σε ένα ρήμα

σχήμα εκ παραλλήλου

ίδιο νόημα θετικά και αρνητικά

«ἓν διὰ δυοῖν»

μία έννοια με δύο λέξεις και καί