Τα σχήματα λόγου της Αρχαίας Ελληνικής σε τέσσερις ομάδες: όσα αφορούν τη συμφωνία των λέξεων, τη θέση τους, τη σημασία τους και την πληρότητα του λόγου.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Τα σχήματα λόγου είναι σκόπιμες αποκλίσεις από τους συνηθισμένους κανόνες, όχι συντακτικά λάθη.
Συμφωνία λέξεων: αττική σύνταξη, βοιώτιο ή πινδαρικό σχήμα, ανακόλουθο, έλξη, καθ' όλον και μέρος, κατά το νοούμενο, πρόληψη, σύμφυρση, υπαλλαγή.
Θέση λέξεων: η σειρά είναι ελεύθερη, με πρόταξη ή επίταξη για έμφαση· σχήματα: ασύνδετο, πολυσύνδετο, κύκλος, ομοιοτέλευτο, παρήχηση, παρονομασία, πρωθύστερο, υπερβατό, χιαστό.
Πληρότητα λόγου: βραχυλογία (ζεύγμα, από κοινού, εξ αναλόγου, εξ αντιθέτου) όταν παραλείπονται λέξεις.
Πλεονασμός, όταν χρησιμοποιούνται περισσότερες λέξεις: περίφραση, σχήμα εκ παραλλήλου, «ἓν διὰ δυοῖν», και μορφές επανάληψης όπως επαναφορά, επιφορά, συμπλοκή.
Όροι
σολοικισμός
συντακτικό λάθος
πινδαρικό σχήμα
πληθυντικό υποκείμενο, ενικό ρήμα
ανακόλουθο
λείπει η συντακτική ακολουθία
σχήμα κατά το νοούμενο
συμφωνία με βάση το νόημα
καθ' όλον και μέρος
το όλον στην πτώση του μέρους
πρόληψη
υποκείμενο δευτερεύουσας μπαίνει πριν
σύμφυρση
ανάμειξη δύο συντάξεων
κύκλος
αρχή και τέλος με την ίδια λέξη
παρήχηση
επανάληψη του ίδιου φθόγγου
παρονομασία
ομόρριζες λέξεις η μία δίπλα στην άλλη
πρωθύστερο
πρώτα αυτό που λογικά έρχεται μετά
υπερβατό
δεμένες λέξεις χωρίζονται από άλλες
χιαστό
αντίστροφη σειρά σε δύο ζεύγη
λιτότητα
άρνηση του αντιθέτου, π.χ. «όχι λίγοι»
ευφημισμός
θετική λέξη αντί για δυσοίωνη
αντονομασία
άλλη λέξη στη θέση ενός ονόματος
συνεκδοχή
το μέρος αντί για το όλο, και αντίστροφα
ζεύγμα
δύο προσδιορισμοί σε ένα ρήμα
σχήμα εκ παραλλήλου
ίδιο νόημα θετικά και αρνητικά
«ἓν διὰ δυοῖν»
μία έννοια με δύο λέξεις και καί
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Τι είναι τα σχήματα λόγου;
Τρόποι έκφρασης που ξεφεύγουν από τους συνηθισμένους κανόνες, όχι από λάθος (σολοικισμός) αλλά σκόπιμα, για να εξυπηρετήσουν κάποιο νόημα ή αισθητικό αποτέλεσμα.
Σε ποιες ομάδες χωρίζονται τα σχήματα λόγου;
Σε τέσσερις: σχήματα της γραμματικής συμφωνίας (π.χ. ανακόλουθο, σχήμα κατά το νοούμενο), της θέσης των λέξεων (π.χ. υπερβατό, χιαστό), της σημασίας (π.χ. μεταφορά, μετωνυμία) και της πληρότητας του λόγου (βραχυλογία, πλεονασμός).
Ποια διαφορά έχει η μεταφορά από τη μετωνυμία;
Στη μεταφορά η σημασία μιας λέξης περνά σε άλλη με βάση κάποια ομοιότητα. Στη μετωνυμία βάζουμε μια λέξη στη θέση άλλης που σχετίζεται μαζί της, π.χ. τον δημιουργό αντί για το έργο ή το περιέχον αντί για το περιεχόμενο.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.