ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ: Οι δευτερεύουσες προτάσεις

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Οι δευτερεύουσες προτάσεις διευκρινίζουν ή συμπληρώνουν το νόημα των κύριων· η σύνδεσή τους με κύριες (ή με δευτερεύουσες άλλου είδους) λέγεται υποτακτική.
2. Για να αναγνωρίσουμε μια δευτερεύουσα κοιτάμε: εισαγωγή, εξάρτηση, εκφορά, συντακτικό ρόλο.
3. Ονοματικές είναι όσες λειτουργούν σαν ονόματα (υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο, προσδιορισμός)· επιρρηματικές όσες λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί.
4. Οι αναφορικές ανήκουν και στις δύο ομάδες και εξετάζονται χωριστά στο τέλος του κεφαλαίου.
5. Εκφορά: απλή οριστική για το πραγματικό, δυνητική οριστική για το μη πραγματικό στο παρελθόν, δυνητική ευκτική για το δυνατό στο παρόν ή μέλλον, υποτακτική για το προσδοκώμενο.
6. Μετά από ιστορικό χρόνο η οριστική ή η υποτακτική μπορεί να γίνει ευκτική του πλάγιου λόγου, όταν εκφράζεται υποκειμενική γνώμη· αλλιώς μένει όπως είναι.
7. Σε δευτερεύουσες που συνδέονται παρατακτικά μπορεί να εναλλάσσονται οριστική ή υποτακτική με ευκτική του πλάγιου λόγου.

Όροι

υποτακτική σύνδεση

σύνδεση δευτερεύουσας με κύρια

εισαγωγή

η λέξη με την οποία αρχίζει η δευτερεύουσα

εξάρτηση

το ρήμα από το οποίο εξαρτάται η πρόταση

εκφορά

η έγκλιση του ρήματος της δευτερεύουσας

συντακτικός ρόλος

πώς λειτουργεί η πρόταση στον λόγο

αρκτικός ή ιστορικός χρόνος

κρίνεται στο ρήμα εξάρτησης

ονοματικές προτάσεις

λειτουργούν όπως τα ονόματα

επιρρηματικές προτάσεις

λειτουργούν ως επιρρηματικοί

αναφορικές προτάσεις

ανήκουν και στις δύο κατηγορίες

απλή οριστική

δηλώνει το πραγματικό

δυνητική οριστική

μη πραγματικό στο παρελθόν

δυνητική ευκτική

δυνατό στο παρόν ή στο μέλλον

υποτακτική

το προσδοκώμενο με βεβαιότητα

ευκτική του πλάγιου λόγου

υποκειμενική γνώμη μετά από ιστορικό

βουλητικές προτάσεις

ονοματικές της Νέας Ελληνικής