§ 158-160

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ: ΤΑ ΜΟΡΙΑ

Τα μόρια της Αρχαίας Ελληνικής: τι είναι, οι χρήσεις του ἄν και των πιο συχνών μορίων, και πότε η άρνηση είναι οὐ και πότε μή.

Α΄ Γυμνασίου · Συντακτικό Αρχαίας · § 158-160 · 15 λεπτά

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου ↗

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Τα μόρια είναι άκλιτες λέξεις που χρωματίζουν το νόημα μιας λέξης ή ολόκληρης πρότασης· δηλώνουν άρνηση, βεβαίωση, ερώτηση, πιθανότητα, δισταγμό, προτροπή, ευχή ή επίταση.
Το ἄν είναι δυνητικό, αοριστολογικό, υποθετικό ή ερωτηματικό· με παρατατικό ή αόριστο οριστικής δείχνει και επανάληψη στο παρελθόν.
Βεβαιωτικά μόρια («βέβαια», «πράγματι»): ναί, ἄρα, γάρ, γέ, δή, ἦ, μήν, οὖν, τοί· τα μά και νή είναι ομοτικά, για όρκους.
Προτρεπτικά μόρια («εμπρός λοιπόν»): δεῦρο και δή, μόνα ή με ἄγε, ἴθι, φέρε, μαζί με προστακτική.
Πιθανολογικά μόρια: ἄν, ἄρα, τάχα («ίσως»), ποτέ σε ερώτηση («άραγε»)· επιτατικά: γέ, δή («μάλιστα»), ὡς με υπερθετικό («όσο το δυνατόν»).
Το ὡς έχει πολλές χρήσεις: υποτακτικός σύνδεσμος, επιφώνημα, με μετοχή ή απαρέμφατο, καταχρηστική πρόθεση, και τονισμένο ὥς σημαίνει «έτσι».
Αρνητικά μόρια είναι το οὐ (για γεγονότα και κρίσεις) και το μή (για επιθυμίες και απαγορεύσεις), όπως το «δεν» και το «μην» της Νέας Ελληνικής.
Δύο αρνήσεις: απλή δεύτερη άρνηση δίνει κατάφαση, σύνθετη δεύτερη άρνηση ενισχύει την άρνηση.

Όροι

μόρια: άκλιτες λέξεις που χρωματίζουν το νόημα
δυνητικό ἄν: δηλώνει το δυνατό ή πιθανό
αοριστολογικό ἄν: με υποτακτική, «τυχόν», «ίσως»
ἄν με παρατατικό ή αόριστο: επανάληψη στο παρελθόν
γέ: εγκλιτικό, «βέβαια» ή «τουλάχιστον»
ἔγωγε: αντωνυμία ενωμένη με το γέ
δεῦρο με προστακτική: «εμπρός λοιπόν»
δῆτα: πιο έντονο από το δή
δήπου: «αν δεν απατώμαι»
εἶεν: «πολύ καλά», «ας είναι»
ἦ μήν: ισχυρή βεβαίωση σε όρκο ή υπόσχεση
μά, νή: ομοτικά μόρια, σε όρκους
πέρ: εγκλιτικό, «ακριβώς»
πώ: «ακόμη» σε αρνητικές προτάσεις
τάχα: «ίσως»
ὡς + υπερθετικός: «όσο το δυνατόν»
οὐ: αρνείται γεγονός ή κρίση
μή: αρνείται επιθυμία, απαγορεύει
απλή δεύτερη άρνηση: οι δύο αρνήσεις κάνουν κατάφαση
σύνθετη δεύτερη άρνηση: ενισχύει την πρώτη άρνηση

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Ποιες είναι οι χρήσεις του μορίου ἄν;

Δυνητικό (με ιστορική οριστική, ευκτική, απαρέμφατο ή μετοχή), αοριστολογικό με υποτακτική («τυχόν», «ίσως»), υποθετικό με υποτακτική και ερωτηματικό σε πλάγιες ερωτήσεις. Με παρατατικό ή αόριστο μπορεί να δείχνει και επανάληψη στο παρελθόν.

Πότε βάζουμε άρνηση οὐ και πότε μή;

Το οὐ αρνείται ένα γεγονός ή μια κρίση: κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις κρίσης, ειδικό απαρέμφατο, οι περισσότερες μετοχές. Το μή απαγορεύει ή αποκρούει μια επιθυμία: προτάσεις επιθυμίας, τελικό και έναρθρο απαρέμφατο, τελική και υποθετική μετοχή.

Τι γίνεται όταν μια πρόταση έχει δύο αρνήσεις;

Αν η δεύτερη είναι απλή (οὐ, μή), οι δύο μαζί κάνουν έντονη κατάφαση. Αν η δεύτερη είναι σύνθετη (οὐδείς, μηδέ κ.λπ.), ενισχύει την πρώτη και το νόημα μένει έντονα αρνητικό.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα