Πώς η φυσική ευγλωττία έγινε τέχνη: η ρητορική γεννιέται στις Συρακούσες, ακμάζει στη δημοκρατική Αθήνα και χωρίζεται σε τρία είδη λόγου, με σταθερά μέρη και στάδια σύνθεσης.
Α΄ Γυμνασίου · Ιστορία Αρχαίας Γραμματείας · Ενοτητα IV · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Από τον Όμηρο ως τον Περικλή, η ευγλωττία ήταν φυσικό χάρισμα λίγων: αυτή είναι η φυσική ρητορεία.
Η ρητορική είναι η έντεχνη ρητορεία: διδάσκει σε όσους δεν έχουν έμφυτο χάρισμα πώς να πείθουν και να ευχαριστούν το ακροατήριο. Πάει μαζί με τη δημοκρατία και την ελευθερία των πολιτών.
Γεννήθηκε στις Συρακούσες, όπου οι δίκες μετά την πτώση της τυραννίας χρειάζονταν πειστικό λόγο. Ο Κόραξ και ο μαθητής του Τισίας έγραψαν τους πρώτους κανόνες.
Από τον 5ο αι. π.Χ. τελειοποιήθηκε στην Αθήνα, χάρη στην Εκκλησία του Δήμου, τη Βουλή, τα δικαστήρια και τις γιορτές. Οι σοφιστές τη διέδωσαν, με πρώτο τον Γοργία.
Ο συμβουλευτικός λόγος εξετάζει τι συμφέρει την πόλη. Τον καλλιέργησαν ο Περικλής και κυρίως ο Δημοσθένης.
Ο επιδεικτικός λόγος επαινεί ή κατηγορεί. Εδώ ανήκουν οι επιτάφιοι, αθηναϊκό φαινόμενο, και οι πανηγυρικοί λόγοι για την ενότητα των Ελλήνων, με κορυφαίο τον Ισοκράτη.
Ο δικανικός λόγος κρίνει το δίκαιο και το άδικο για πράξεις του παρελθόντος. Είναι οι περισσότεροι λόγοι που σώθηκαν, συχνά γραμμένοι από λογογράφους.
Η ρητορική διδασκαλία είχε τρία στάδια: την εύρεση (τι θα πει), την τάξη (με ποια σειρά) και τη λέξη ή ύφος (πώς θα το πει). Η σειρά του λόγου είναι προοίμιο, διήγηση, πίστεις, επίλογος.
Ο συμβουλευτικός ή πολιτικός, που προτρέπει ή αποτρέπει τη συνέλευση, ο επιδεικτικός ή πανηγυρικός, που επαινεί ή κατηγορεί σε γιορτές και συγκεντρώσεις, και ο δικανικός, που κατηγορεί ή υπερασπίζεται στο δικαστήριο.
Πού γεννήθηκε η έντεχνη ρητορική;
Στις Συρακούσες της Σικελίας. Μετά την πτώση της τυραννίας οι πολίτες διεκδικούσαν τα δικαιώματά τους στα δικαστήρια και χρειάζονταν βοήθεια για να μιλήσουν. Ο Κόραξ έγραψε πρώτος λόγους και κανόνες ρητορικής.
Τι ήταν οι λογογράφοι;
Επαγγελματίες που έγραφαν έτοιμους λόγους για όσους έπρεπε να μιλήσουν μόνοι τους στο δικαστήριο, κάτι σαν δικηγόροι. Ο διάδικος αποστήθιζε τον λόγο και τον εκφωνούσε.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.