Τα Ρήματα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Το ρήμα δείχνει ότι κάποιος ενεργεί, παθαίνει ή βρίσκεται σε μια κατάσταση· με το υποκείμενο σχηματίζει πρόταση, ενώ το υποκείμενο μπορεί και να εννοείται.
2. Διαθέσεις τέσσερις (ενεργητική, παθητική, μέση, ουδέτερη) και φωνές δύο: ενεργητική σε -ω και παθητική σε -μαι· τα ρήματα μόνο με παθητική φωνή λέγονται αποθετικά.
3. Εγκλίσεις: προσωπικές (οριστική, υποτακτική, προστακτική) και απρόσωπες (απαρέμφατο, μετοχή)· δείχνουν τη στάση του ομιλητή.
4. Χρόνοι παροντικοί, παρελθοντικοί και μελλοντικοί· κατά το ποιόν ενέργειας οι χρόνοι είναι εξακολουθητικοί, συνοπτικοί ή συντελεσμένοι.
5. Κάθε τύπος έχει θέμα (ενεστωτικό ή αοριστικό) και κατάληξη· ο τελευταίος φθόγγος του θέματος είναι ο χαρακτήρας.
6. Η αύξηση (ε ή σπάνια η) δείχνει παρελθόν· είναι εξωτερική ή εσωτερική και συνήθως χάνεται όταν δεν τονίζεται.
7. Πρώτη συζυγία με -ω / -ομαι, δεύτερη με -ώ (-άω) / -ιέμαι ή -ούμαι, σε δύο τάξεις· οι διπλοί τύποι κάθε προσώπου διαφέρουν στο ύφος.
8. Υπάρχουν ιδιόκλιτα, ελλειπτικά, απρόσωπα, αποθετικά και ανώμαλα ρήματα· οι μετοχές είναι του ενεστώτα (ενεργητική και παθητική) και του παθητικού παρακειμένου σε -μένος.

Όροι

παρεπόμενα του ρήματος

οι γραμματικές κατηγορίες του ρήματος

διάθεση

αν το υποκείμενο ενεργεί ή παθαίνει

φωνή

ομάδα τύπων σε -ω ή σε -μαι

αποθετικό ρήμα

έχει μόνο παθητική φωνή

έγκλιση

δείχνει τη στάση του ομιλητή

απρόσωπες εγκλίσεις

απαρέμφατο και μετοχή

ποιόν ενέργειας

ολοκληρωμένη ή εξελισσόμενη πράξη

εξακολουθητικοί χρόνοι

ενεστώτας, παρατατικός, εξακ. μέλλοντας

συνοπτικοί χρόνοι

αόριστος και συνοπτικός μέλλοντας

θέμα

το μέρος του τύπου που δεν αλλάζει

κατάληξη

το τελευταίο μέρος, που αλλάζει

χαρακτήρας

ο τελευταίος φθόγγος του θέματος

αύξηση

ε ή η πριν από το θέμα, για παρελθόν

εσωτερική αύξηση

μέσα στο σύνθετο, πριν από το β΄ μέρος

σιγματικός αόριστος

αόριστος που λήγει σε -σα

ελλειπτικό ρήμα

λείπουν χρόνοι, εγκλίσεις ή πρόσωπα

απρόσωπο ρήμα

μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο

ανώμαλο ρήμα

δεν ακολουθεί τους κανόνες κλίσης

-μένος, -μένη, -μένο

μετοχή παθητικού παρακειμένου

-οντας / -ώντας

άκλιτη μετοχή ενεργητικού ενεστώτα