Πώς ξέρουμε τι υπάρχει μέσα στη Γη χωρίς να φτάσουμε εκεί: φλοιός, μανδύας και πυρήνας. Και πώς παρατηρήσεις σε ακτές και απολιθώματα οδήγησαν στη θεωρία των λιθοσφαιρικών πλακών.
Α΄ Γυμνασίου · Γεωγραφία · Ενοτητα Β4 · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Κανείς δεν έχει φτάσει βαθιά μέσα στη Γη· κανένα ορυχείο δεν ξεπερνά τα 4 χλμ. βάθος και καμία γεώτρηση τα 12 χλμ.
Το μοντέλο του εσωτερικού της Γης στηρίζεται στη μελέτη της διάδοσης των σεισμικών κυμάτων.
Ο φλοιός είναι λεπτό, σκληρό στρώμα, η «επιδερμίδα της Γης»· ηπειρωτικός ως 70 χλμ., ωκεάνιος ως 10 χλμ.
Ο μανδύας είναι το 83% του όγκου της Γης, από πολύ θερμά πυκνόρρευστα υλικά· το πάνω μέρος του μαζί με τον φλοιό είναι η λιθόσφαιρα.
Ο πυρήνας, από σίδηρο και νικέλιο, φτάνει τους 5.000-6.000°C· έχει εξωτερικό «υγρό» και εσωτερικό «στερεό» μέρος.
Ταιριαστές ακτές και ίδια απολιθώματα σε μακρινές ηπείρους οδήγησαν στην ιδέα ότι οι ήπειροι κάποτε ήταν ενωμένες.
Η λιθόσφαιρα αποτελείται από λιθοσφαιρικές πλάκες που γλιστρούν πάνω στον μανδύα και απομακρύνονται, πλησιάζουν, συγκρούονται ή κινούνται παράλληλα.
Πρόσωπα
Ιούλιος Βερν
έγραψε το «Ταξίδι στο κέντρο της Γης»
Όροι
σεισμικά κύματα
μας δείχνουν τη δομή του εσωτερικού
γεώτρηση Κόλα
η βαθύτερη γεώτρηση, 12 χλμ.
φλοιός
το λεπτό σκληρό εξωτερικό στρώμα
ηπειρωτικός φλοιός
παχύς ως 70 χλμ., πολύ παλιός
ωκεάνιος φλοιός
ως 10 χλμ., κάτω από 200 εκατ. ετών
μανδύας
83% του όγκου, θερμά πυκνόρρευστα υλικά
πυρήνας
σίδηρος και νικέλιος, 5.000-6.000°C
εξωτερικός πυρήνας
«υγρός»
εσωτερικός πυρήνας
«στερεός» λόγω πολύ μεγάλης πίεσης
λιθόσφαιρα
ο φλοιός μαζί με το πάνω μέρος του μανδύα
λιθοσφαιρικές πλάκες
κομμάτια της λιθόσφαιρας που κινούνται
λυστρόσαυρος
ερπετό, απολιθώματα σε τρεις ηπείρους
γλωσσόφτερις
φτέρη, απολιθώματα σε πολλές ηπείρους
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Πώς ξέρουν οι επιστήμονες πώς είναι το εσωτερικό της Γης;
Κυρίως από τα σεισμικά κύματα. Μετρούν πόσο χρόνο χρειάζονται για να φτάσουν σε διάφορα σημεία και αν αλλάζουν πορεία, γιατί έτσι φαίνεται ότι περνούν από υλικά διαφορετικής πυκνότητας. Η βαθύτερη γεώτρηση, στη χερσόνησο Κόλα, έφτασε μόλις τα 12 χλμ.
Ποια η διαφορά ηπειρωτικού και ωκεάνιου φλοιού;
Ο ηπειρωτικός φλοιός έχει πάχος ως 70 χλμ. και πετρώματα παλαιότερα από 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Ο ωκεάνιος είναι πιο λεπτός (ως 10 χλμ.), πιο νέος (κάτω από 200 εκατ. χρόνια) και καλύπτει περίπου το 71% της λιθόσφαιρας.
Ποιες παρατηρήσεις έδειξαν ότι οι ήπειροι κινούνται;
Οι ακτές της Νότιας Αμερικής ταιριάζουν με της δυτικής Αφρικής, και ίδια απολιθώματα (όπως του λυστρόσαυρου και της φτέρης γλωσσόφτερις) βρέθηκαν σε ηπείρους που σήμερα απέχουν πολύ. Έτσι προτάθηκε ότι η λιθόσφαιρα χωρίζεται σε πλάκες που κινούνται.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.