Η λύση του γόρδιου δεσμού

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Ο Αρριανός (περ. 95-175 μ.Χ.) από τη Νικομήδεια, μαθητής του Επικτήτου, έγραψε την Αλεξάνδρου Ανάβαση, τη σημαντικότερη πηγή για την εκστρατεία του Αλεξάνδρου στην Ασία.
2. Στο Γόρδιον, πρωτεύουσα της Φρυγίας, φυλασσόταν η άμαξα του Γορδίου, πατέρα του Μίδα, αφιερωμένη στον Δία· όποιος έλυνε τον δεσμό του ζυγού της θα γινόταν κύριος της Ασίας.
3. Ο Αλέξανδρος κόβει τον δεσμό με το ξίφος, για να μη δείξει αδυναμία· τη νύχτα βροντές και λάμψη θεωρούνται θεϊκή επιδοκιμασία και την επομένη θυσιάζει στους θεούς.
4. Κατά τον Αριστόβουλο, που ήταν στην εκστρατεία, ο Αλέξανδρος απλώς τράβηξε το ξύλινο καρφί που κρατούσε τον δεσμό· ο Αρριανός δίνει και τις δύο εκδοχές.
5. Λεξιλογικός πίνακας: από το ζεύγνυμι (θέμα ζευγ-, ζυγ-) βγαίνουν ζεῦγος, ζυγός, σύζυγος, συζυγία, διαζύγιο, ζυγαριά.
6. Παραγωγή ουσιαστικών από ρήματα: καταλήξεις για όργανο ή μέσο (ἄροτρον, ποτήριον, δρέπανον) και για τόπο (θέατρον, παλαίστρα).
7. Η αύξηση δηλώνει το παρελθόν στην οριστική των ιστορικών χρόνων· είναι συλλαβική ή χρονική, και στα σύνθετα με πρόθεση μπαίνει μετά την πρόθεση.
8. Παρατατικός του εἰμί (ἦ/ἦν, ἦσθα, ἦν, ἦμεν, ἦτε, ἦσαν) και οριστική παρατατικού και αορίστου ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων.

Πρόσωπα

Αρριανός

ιστορικός (περ. 95-175 μ.Χ.), έγραψε την Αλεξάνδρου Ανάβαση

Μέγας Αλέξανδρος

κόβει τον γόρδιο δεσμό στην εκστρατεία του στην Ασία

Αριστόβουλος

συμμετείχε στην εκστρατεία· γράφει ότι ο Αλέξανδρος έβγαλε το καρφί του δεσμού

Επίκτητος

στωικός φιλόσοφος, δάσκαλος του Αρριανού

Διογένης Λαέρτιος

από τους Βίους Φιλοσόφων του το γνωμικό για τη φιλοδοξία

Όροι

γόρδιος δεσμός

όποιος τον έλυνε θα όριζε την Ασία

Γόρδιον

πρωτεύουσα της Μεγάλης Φρυγίας

ζεύγνυμι

δένω μαζί, ζεύω, ζευγαρώνω

αύξηση

δηλώνει παρελθόν στους ιστορικούς χρόνους

ιστορικοί χρόνοι

παρατατικός, αόριστος, υπερσυντέλικος

συλλαβική αύξηση

ἐ- πριν από θέμα που αρχίζει από σύμφωνο

χρονική αύξηση

έκταση του αρχικού φωνήεντος

χρονική αύξηση των α, ε

γίνονται η (ἄρχω → ἦρχον)

χρονική αύξηση των αυ, ευ

γίνονται ηυ (αὔξω → ηὖξον)

αύξηση σε ρήμα από ῥ-

διπλό ρ (ῥίπτω → ἔρριπτον)

αύξηση σε σύνθετο με πρόθεση

μπαίνει μετά την πρόθεση (ἀπῆγον)

παρατατικός

διαρκής ή συχνή πράξη στο παρελθόν

ἦσαν

γ΄ πληθ. παρατατικού του εἰμί

χρονικός χαρακτήρας αορίστου

-σ- (ἐ-τόξευ-σ-α)

αόριστος χειλικόληκτων

-ψα (βλάπτω → ἔβλαψα)

αόριστος ουρανικόληκτων

-ξα (τάττω → ἔταξα)

αόριστος οδοντικόληκτων

-σα (πείθω → ἔπεισα)

ουσιαστικά για όργανο ή μέσο

-τρον, -τήρ, -τήριον, -ανον, -άνη, -ίς

ουσιαστικά για τόπο από ρήματα

-τήριον, -τρα, -τρον, -θρον

παρασύνθετα ρήματα

από σύνθετα ονόματα (δυστυχής → δυστυχῶ)