Με μια είδηση για τέσσερις μαθητές στη Θεσσαλονίκη που παρέδωσαν έναν χαμένο χαρτοφύλακα, η ενότητα εξηγεί τα περιληπτικά αριθμητικά σε -άδα και σε -αριά. Κλείνει με σύνοψη για τις πέντε κατηγορίες αριθμητικών και κανόνες γραφής.
Ε΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΕΝΟΤΗΤΑ 915 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Μια τετράδα μαθητών βρίσκει έναν χαρτοφύλακα σε κεντρικό δρόμο της Θεσσαλονίκης και τον παραδίδει στην αστυνομία.
Τα περιληπτικά αριθμητικά δείχνουν ένα σύνολο μονάδων ή έναν κατά προσέγγιση αριθμό.
Με -άδα φτιάχνονται τα «δυάδα», «τριάδα», «δεκάδα», ενώ από το «ένας» βγαίνει «μονάδα».
Με -αριά φτιάχνονται τα «δεκαριά», «εικοσαριά» και συνοδεύονται από το «καμιά».
Η σύνοψη δίνει τις πέντε κατηγορίες αριθμητικών, που μπορεί να είναι επίθετα ή ουσιαστικά.
Κανόνες γραφής: τα απόλυτα ως το είκοσι γράφονται μαζί και μετά χωριστά, το «εννέα» έχει δύο ν αλλά το «ένατος» ένα, και τα σύνθετα με «μισός» λήγουν σε -ι εκτός από «ενάμισης» και «μιάμιση».
Όροι
περιληπτικό αριθμητικό
σύνολο μονάδων ή περίπου αριθμός, π.χ. «τριάδα», «δεκαριά»
-άδα
κατάληξη για σύνολο, π.χ. «εικοσάδα»
-αριά
κατάληξη για «περίπου», π.χ. «καμιά εικοσαριά μήλα»
πολλαπλασιαστικό αριθμητικό
από πόσα μέρη αποτελείται κάτι, π.χ. «τριπλός»
αναλογικό αριθμητικό
πόσες φορές μεγαλύτερο είναι κάτι, π.χ. «τριπλάσιος»
Φανερώνουν ένα πλήθος μονάδων που αποτελούν σύνολο, όπως «τετράδα», ή έχουν τη σημασία του «περίπου», όπως «δεκαριά».
Πώς σχηματίζονται τα περιληπτικά αριθμητικά;
Από τα απόλυτα με την κατάληξη -άδα (δυάδα, δεκάδα, αλλά μονάδα από το ένας) ή με την κατάληξη -αριά (δεκαριά, εικοσαριά), που συνοδεύεται από το «καμιά».