Α Ξεχωρίζω τις προτάσεις με βάση τα συστατικά τους

Το μάθημα ξεχωρίζει την απλή, την επαυξημένη, τη σύνθετη και την ελλειπτική πρόταση, και δείχνει ότι η σειρά υποκειμένου, ρήματος και αντικειμένου μπορεί να αλλάζει.

Ε΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1615 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

Τι έγινε

Η ρηματική φράση μπορεί να έχει ρήμα αμετάβατο, μεταβατικό με αντικείμενο, συνδετικό με κατηγορούμενο ή δίπτωτο με άμεσο και έμμεσο αντικείμενο.
Υποκείμενο μαζί με μία από αυτές τις ρηματικές φράσεις δίνει απλή πρόταση, π.χ. «Ο Βρασίδας διαβάζει ένα βιβλίο».
Αν προσθέσουμε προσδιορισμούς, λέξεις που δίνουν επιπλέον πληροφορίες, η πρόταση γίνεται επαυξημένη.
Όταν ένας κύριος όρος συνδέεται παρατακτικά με όμοιό του, π.χ. δύο υποκείμενα με «και», η πρόταση λέγεται σύνθετη.
Όταν παραλείπουμε ένα κύριο συστατικό που εννοείται, η πρόταση λέγεται ελλειπτική.
Υποκείμενο, ρήμα και αντικείμενο είναι τα κύρια συστατικά. Μπορούν να μπουν σε έξι σειρές χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά το νόημα.
Η ουδέτερη σειρά είναι Υ-Ρ-Α ή Ρ-Υ-Α, ενώ με το αντικείμενο πρώτο δίνουμε έμφαση σε αυτό.

Πρόσωπα

Βρασίδας: ο ήρωας των παραδειγμάτων για τα είδη της ρηματικής φράσης
Αγγελίνα: η ηρωίδα των παραδειγμάτων για τη σειρά των λέξεων («έφαγε την καρυδόπιτα»)

Όροι

απλή πρόταση: πρόταση μόνο με τα απαραίτητα, «Ο Βρασίδας κοιμάται.»
επαυξημένη πρόταση: απλή πρόταση με προσδιορισμούς, «Ο θείος μου ο Πέτρος κοιμάται από το πρωί.»
προσδιορισμός: λέξη που δεν είναι απαραίτητη αλλά δίνει επιπλέον πληροφορία, «από το πρωί»
σύνθετη πρόταση: πρόταση με δύο όμοιους κύριους όρους ενωμένους παρατακτικά, «Ο Ορέστης και η Αγγελίνα πήγαν στον κινηματογράφο.»
ελλειπτική πρόταση: πρόταση όπου λείπει ένα κύριο συστατικό που εννοείται, «Αγόρασα ένα μολύβι.»
κύρια συστατικά: υποκείμενο, ρήμα και αντικείμενο, «η Αγγελίνα / έφαγε / την καρυδόπιτα»
Υ-Ρ-Α: η ουδέτερη σειρά Υποκείμενο, Ρήμα, Αντικείμενο, «Η Αγγελίνα έφαγε την καρυδόπιτα.»
έμφαση στο αντικείμενο: το αντικείμενο μπαίνει πρώτο, «Την καρυδόπιτα έφαγε η Αγγελίνα.»

ΠΑΙΞΕ ΤΟΚρεμάλα · Ζευγάρια με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Ποια είναι η διαφορά απλής και επαυξημένης πρότασης;

Η απλή πρόταση έχει μόνο τα απολύτως απαραίτητα, π.χ. «Ο θείος μου κοιμάται». Η επαυξημένη έχει και προσδιορισμούς που δίνουν επιπλέον πληροφορίες, π.χ. «Ο θείος μου ο Πέτρος κοιμάται από το πρωί».

Τι είναι η ελλειπτική πρόταση;

Είναι πρόταση όπου λείπει ένα κύριο συστατικό που εννοείται εύκολα, όπως το υποκείμενο στο «Αγόρασα ένα μολύβι» ή το ρήμα στην απάντηση «Εγώ».

Αλλάζει το νόημα αν αλλάξω τη σειρά των λέξεων;

Όχι ουσιαστικά. Η πιο ουδέτερη σειρά είναι Υποκείμενο, Ρήμα, Αντικείμενο, αλλά αν βάλω πρώτο το αντικείμενο, όπως «Την καρυδόπιτα έφαγε η Αγγελίνα», του δίνω έμφαση.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα