Το μάθημα εξηγεί τις τρεις χρονικές βαθμίδες του ρήματος και το ποιόν ενεργείας, και δείχνει πώς από τον συνδυασμό τους βγαίνουν οι χρόνοι. Εξηγεί ακόμη τον εξαρτημένο τύπο και την αύξηση.
Ε΄ Δημοτικού · Γραμματική · 15 λεπτά
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Το ρήμα έχει τρεις χρονικές βαθμίδες: παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Το ποιόν ενεργείας δείχνει αν μια πράξη είναι εξακολουθητική ή επαναλαμβανόμενη, συνοπτική ή στιγμιαία, ή συντελεσμένη.
Από τον συνδυασμό χρονικής βαθμίδας και ποιού ενεργείας βγαίνουν οι χρόνοι: ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, παρακείμενος, υπερσυντέλικος και οι τρεις μέλλοντες.
Ο εξαρτημένος τύπος (γράψω) δεν στέκεται μόνος. Με το «θα» και το «να» φτιάχνει τον συνοπτικό μέλλοντα και την υποτακτική· στο γ΄ ενικό, με το «έχω», τους συντελεσμένους χρόνους.
Ο ενεστώτας δείχνει κάτι που γίνεται τώρα ή συνήθως, ενώ ο παρακείμενος κάτι που έχει ήδη ολοκληρωθεί.
Οι μέλλοντες φτιάχνονται με το «θα»: συνοπτικός (θα παίξει), εξακολουθητικός (θα παίζει), συντελεσμένος (θα έχει παίξει).
Ο αόριστος δείχνει κάτι συνοπτικό στο παρελθόν, ο παρατατικός κάτι συνεχές ή επαναλαμβανόμενο, και ο υπερσυντέλικος κάτι που είχε τελειώσει πριν από μια άλλη στιγμή του παρελθόντος.
Η αύξηση έ- μπαίνει όταν ο τύπος δεν έχει προπαραλήγουσα. Στα σύνθετα με πρόθεση μπαίνει ανάμεσα σε πρόθεση και ρήμα και λέγεται εσωτερική αύξηση, π.χ. επέλεγα.
Ο τρόπος που παρουσιάζουμε μια πράξη: ως εξακολουθητική ή επαναλαμβανόμενη (έγραφα), ως συνοπτική ή στιγμιαία (έγραψα) ή ως συντελεσμένη, δηλαδή ολοκληρωμένη (έχω γράψει).
Τι είναι ο εξαρτημένος τύπος του ρήματος;
Ο τύπος «γράψω, γράψεις, γράψει», που σχεδόν ποτέ δεν μπαίνει μόνος του. Τον βρίσκουμε με το «θα» (θα γράψω), με το «να» (να γράψω) ή, στο γ΄ ενικό, μετά το «έχω» (έχω γράψει).
Τι είναι η αύξηση;
Η συλλαβή έ- που μπαίνει στον παρατατικό και στον αόριστο όταν ο τύπος δεν έχει προπαραλήγουσα, για να πάρει τον τόνο, π.χ. λύνω, έλυσα. Τα «ξέρω», «θέλω» και ο αόριστος του «πίνω» παίρνουν ή-: ήξερα, ήθελα, ήπια.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.