Με θέμα την ελιά και το λάδι, η ενότητα συνδυάζει ένα ποίημα του Παλαμά, αρχαίους μύθους, ένα κείμενο για την ιστορία της ελιάς και συνταγές με ελαιόλαδο. Στη γραμματική διδάσκει τα πάθη των φωνηέντων, την παράγραφο, τις αυτοπαθείς αντωνυμίες, τα υποκοριστικά και τον αόριστο της παθητικής φωνής.
Δ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΓΛΩΣΣΑΕΝΟΤΗΤΑ 715 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.
Τι έγινε
Στο ποίημα «Η Ελιά» του Κωστή Παλαμά η ελιά μιλά για τον εαυτό της: κόρη του ήλιου, σημάδι ζωής για το Νώε, δέντρο που αναπαύει το Χριστό.
Πάθη φωνηέντων: έκθλιψη, αφαίρεση και αποκοπή, με την απόστροφο στη θέση του φωνήεντος που χάνεται.
Δύο μύθοι: η ελιά ως δώρο της Αθηνάς στην Αττική και ο Αρισταίος που δίδαξε στους ανθρώπους την καλλιέργεια της ελιάς· οι μαθητές αντιπαραθέτουν επιχειρήματα σε ομάδες.
Ασύνδετο σχήμα και αυτοπαθείς αντωνυμίες.
Η ελιά στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο: απολιθωμένα φύλλα στις Κυκλάδες, ιδεόγραμμα στη Γραμμική Β, στεφάνια για τους Ολυμπιονίκες· το κείμενο χωρίζεται σε παραγράφους με τίτλους.
Κεφαλαίο αρχικό στα κύρια ονόματα, περιεκτικά ουσιαστικά σε -ώνας και η ορθογραφία τους.
Συνταγές με ελαιόλαδο, αόριστος παθητικής φωνής («ψήθηκα, να ψηθώ»), υποκοριστικά, κλίση θηλυκών σε -ή και -η και εκφράσεις με το λάδι.
Πρόσωπα
Κωστής Παλαμάς
ποιητής του ποιήματος «Η Ελιά»
Αθηνά
θεά που χάρισε την ελιά στην Αττική και νίκησε τον Ποσειδώνα
Ποσειδώνας
θεός της θάλασσας που έβγαλε αλμυρό νερό από το βράχο της Ακρόπολης
Αρισταίος
γιος του Απόλλωνα και της Κυρήνης που έμαθε από τις Νύμφες την καλλιέργεια της ελιάς και τη δίδαξε στους ανθρώπους
Νύμφες
δίδαξαν στον Αρισταίο να καλλιεργεί ελιές και αμπέλια και να κάνει το γάλα τυρί
Όροι
έκθλιψη
χάνεται το τελικό φωνήεν μιας λέξης πριν από λέξη που αρχίζει από φωνήεν, π.χ. «θ' αρχίσω»
αφαίρεση
χάνεται το αρχικό φωνήεν της δεύτερης λέξης, π.χ. «τα 'φερε»
αποκοπή
χάνεται το τελικό φωνήεν πριν από λέξη που αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. «κόψ' το»
ασύνδετο σχήμα
λέξεις ή προτάσεις η μία δίπλα στην άλλη, χωρίς συνδέσμους, χωρισμένες με κόμμα
αυτοπαθής αντωνυμία
δείχνει ότι το ίδιο πρόσωπο κάνει και δέχεται την ενέργεια, π.χ. «ο εαυτός μου»
παράγραφος
κομμάτι του κειμένου που αναπτύσσει μια ξεχωριστή ιδέα, συνδεμένη με το νόημα των άλλων
περιεκτικό ουσιαστικό
δείχνει το μέρος όπου υπάρχουν πολλά όμοια πράγματα, π.χ. «ελαιώνας»
υποκοριστικό
λέξη που δείχνει κάτι μικρό, με καταλήξεις όπως -άκι, -ούλα, -ίτσα, π.χ. «κουταλάκι»
ιδεόγραμμα
σύμβολο ή παράσταση που αντιπροσωπεύει μια έννοια
απολιθωμένα
λείψανα φυτού ή ζώου θαμμένα στη γη για χιλιετίες που έγιναν σαν πέτρα
Είναι πάθη φωνηέντων: χάνεται ένα φωνήεν και στη θέση του μπαίνει απόστροφος. Στην έκθλιψη χάνεται το τελικό φωνήεν πριν από φωνήεν («θ' αρχίσω»), στην αφαίρεση το αρχικό φωνήεν της δεύτερης λέξης («τα 'φερε») και στην αποκοπή το τελικό φωνήεν πριν από σύμφωνο («κόψ' το»).
Ποιος κέρδισε στον αγώνα της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα;
Ο Ποσειδώνας χτύπησε με την τρίαινα το βράχο της Ακρόπολης και έβγαλε αλμυρό νερό, ενώ η Αθηνά φύτεψε μια ελιά. Οι άλλοι θεοί έκριναν πιο πολύτιμο το δώρο της Αθηνάς.
Τι είναι οι αυτοπαθείς αντωνυμίες;
Δείχνουν ότι το ίδιο πρόσωπο κάνει και δέχεται την ενέργεια: ο εαυτός μου, σου, του, μας, σας, τους. Π.χ. ο Αρισταίος «δεν κράτησε τα μυστικά για τον εαυτό του».
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.