Ρώτα το νερό... τι τρέχει

Η ενότητα είναι αφιερωμένη στο νερό: τον κύκλο του νερού, ένα ποτάμι που ταξιδεύει ως τη θάλασσα, παλιές παραδόσεις, το νερουλά και το νερό που φτάνει στην Αθήνα από το Μόρνο. Στη γραμματική μαθαίνουμε το κατηγορούμενο, τις παρομοιώσεις, τα ρήματα σαν το «κυλάω» και τα αρσενικά σε -ας.

Δ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥΓΛΩΣΣΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 215 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

Σε ένα κείμενο το νερό μιλά σαν πρόσωπο: είναι στα ποτάμια, στη θάλασσα, στη βροχή. Εξατμίζεται, γίνεται σύννεφο και ξαναπέφτει στη γη. Αυτός είναι ο κύκλος του νερού.
Κατηγορούμενο: λέξη σε ονομαστική που δίνει μια ιδιότητα στο υποκείμενο. Το ενώνουν μαζί του τα συνδετικά ρήματα (είμαι, γίνομαι, φαίνομαι, μοιάζω).
Στο ποίημα της Μάρως Λοΐζου ένα ποτάμι περνά από βουνά, κοιλάδες και χωριά και βιάζεται να φτάσει στη θάλασσα. Το ποίημα έχει παρομοιώσεις.
Ρήματα όπως το «κυλάω» έχουν δύο τύπους: κυλάω ή κυλώ, κυλούσα ή κύλαγα.
Το νερό στις παραδόσεις: η πίστη ότι το νερό «κοιμάται» τη νύχτα, ο αγιασμός και η βάφτιση, οι Νύμφες των νερών στους αρχαίους μύθους.
Ο νερουλάς ήταν ένα παλιό επάγγελμα: πουλούσε νερό στις πόλεις πριν φτάσουν οι σωλήνες. Αρσενικά σε -ας: ισοσύλλαβα (ο σωλήνας) και ανισοσύλλαβα (ο ψαράς).
Το νερό του Μόρνου ταξιδεύει ως την Αθήνα με ένα μεγάλο υδραγωγείο. Συντομογραφίες (χλμ., π.χ., κτλ.) και λέξεις από το αρχαίο «ύδωρ».
Ωφελώ (βοηθώ, χρησιμεύω) και οφείλω (χρωστώ): δύο διαφορετικές οικογένειες λέξεων.

Πρόσωπα

Μάρω Λοΐζου: έγραψε το ποίημα για το ποτάμι
Ιωάννης ο Βαπτιστής: βάφτισε το Χριστό στον Ιορδάνη
Νύμφες: θεότητες των νερών στους αρχαίους μύθους

Όροι

κύκλος του νερού: το νερό αλλάζει μορφή και ξαναγυρίζει
εξάτμιση: το νερό ζεσταίνεται και γίνεται ατμός
συμπύκνωση: ο ατμός κρυώνει και γίνεται σταγόνες
κατηγορούμενο: δίνει μια ιδιότητα στο υποκείμενο
συνδετικό ρήμα: είμαι, γίνομαι, φαίνομαι, μοιάζω
παρομοίωση: σύγκριση με «σαν», π.χ. γρήγορος σαν λαγός
κυλάω ή κυλώ: ρήμα με δύο τύπους στον ενεστώτα
ισοσύλλαβο: ίδιες συλλαβές σε ενικό και πληθυντικό
ανισοσύλλαβο: μία συλλαβή πιο πολλή στον πληθυντικό
συντομογραφία: λέξη γραμμένη σύντομα, π.χ. χλμ.
ύδωρ: η αρχαία λέξη για το νερό
υδραγωγείο: έργο που φέρνει νερό στις πόλεις
ύδρευση: το να φτάνει πόσιμο νερό στα σπίτια
νερουλάς: παλιό επάγγελμα, πουλούσε νερό
ωφελώ: χρησιμεύω, βοηθώ κάποιον
οφείλω: χρωστώ κάτι σε κάποιον
ταμιευτήρας: μεγάλη δεξαμενή που μαζεύει νερό
οκά: παλιά μονάδα βάρους, λίγο πάνω από 1 κιλό

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι είναι το κατηγορούμενο;

Είναι μια λέξη που λέει μια ιδιότητα του υποκειμένου. Συνδέεται μαζί του με ρήματα όπως «είμαι», «γίνομαι», «φαίνομαι». Είναι σε ονομαστική, όπως το υποκείμενο. Π.χ. «Ο ουρανός είναι γαλάζιος»: το «γαλάζιος» είναι κατηγορούμενο.

Τι είναι η παρομοίωση;

Συγκρίνουμε δύο πράγματα που έχουν κάτι κοινό, με λέξεις όπως «σαν», «όπως», «λες και». Π.χ. «τρέχει σαν λαγός». Έτσι φτιάχνουμε ζωντανές εικόνες όταν μιλάμε ή γράφουμε.

Ποια ουσιαστικά λέγονται ανισοσύλλαβα;

Αυτά που στον πληθυντικό έχουν μία συλλαβή παραπάνω από τον ενικό, όπως ο ψαράς, οι ψαράδες. Όσα κρατούν τις ίδιες συλλαβές, όπως ο σωλήνας, οι σωλήνες, λέγονται ισοσύλλαβα.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.

Ακολούθησε Κοινοποίησε τη σελίδα