Βιοηθική: Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, ηθικά και κοινωνικά διλήμματα της Γενετικής Μηχανικής
Τα ερωτήματα που γεννά η Γενετική Μηχανική: ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων, απελευθέρωση ΓΤΟ στο περιβάλλον, μεταχείριση των ζώων, διπλώματα ευρεσιτεχνίας σε γονίδια, γενετικές εξετάσεις, προγεννητική διάγνωση και οι κανόνες που θέσπισαν κράτη και διεθνείς οργανισμοί.
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥΒΙΟΛΟΓΙΑ, ΤΕΥΧΟΣ Β΄ΚΕΦ. 1215 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Στις αρχές του '70 φοβήθηκαν ότι ογκογονίδια ιών κλωνοποιημένα στην E. coli θα περνούσαν στα βακτήρια του εντέρου. Το 1975 εκατό μοριακοί βιολόγοι στην Καλιφόρνια έβαλαν οι ίδιοι όρια στην έρευνα· το 1976 οι ΗΠΑ, και μετά η Ευρώπη, όρισαν επιτροπές για κανόνες ασφαλείας, που ισχύουν ακόμη. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι αυστηρότερη από την αμερικανική.
Υγεία: τα πλασμίδια-φορείς μεταφέρουν και γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά (καναμυκίνη)· το πρώτο προϊόν στην αγορά ήταν μια ποικιλία τομάτας. Ένας ακόμη κίνδυνος είναι οι αλλεργίες, όπως με σόγια που είχε γονίδια από βραζιλιάνικο καρύδι. Γι' αυτό ζητείται σήμανση· στην Ευρώπη υπάρχει οδηγία από το 1997.
Οι εταιρίες λαμβάνουν μέτρα για να μη μεταδοθούν ασθένειες, π.χ. πρόβατα για την ΑΑΤ από τη Νέα Ζηλανδία, ώστε να μην έχουν σπογγώδη εγκεφαλίτιδα, και διαγονιδιακές αίγες με τροφή χωρίς παράσιτα.
Περιβάλλον: υπάρχουν κανόνες για την απελευθέρωση ΓΤΟ. Παραδείγματα: βακτήρια χωρίς το γονίδιο της πρωτεΐνης που ευνοεί τον πάγο προστατεύουν φράουλες από τον παγετό· η ελαιοκράμβη ανθεκτική στο ζιζανιοκτόνο Basta (Αγγλία, 1994) μπορεί να διασταυρωθεί με συγγενή είδη· οι γιγάντιοι τροποποιημένοι σολομοί είναι πιθανή απειλή αν διαφύγουν. Ως τώρα οι απελευθερώσεις δεν έχουν δείξει αρνητικές επιπτώσεις.
Ζώα: η υπερπαραγωγή αυξητικής ορμόνης βλάπτει την υγεία χοίρων και προβάτων και η σωματοτροπίνη προκαλεί ασθένειες στις αγελάδες. Παραδείγματα είναι ο ταύρος Χέρμαν (1990), που περνά στις κόρες του γονίδιο για ανθρώπινη λακτοφερίνη στο γάλα, και το Harvard mouse, ποντικός με ογκογονίδιο για τη μελέτη του καρκίνου.
Πατέντες: το 1980 δόθηκε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε βακτήριο που διασπά πετρέλαιο, το 1985 σε φυτό και τρία χρόνια μετά σε ποντικό. Το ερώτημα είναι αν ένα γονίδιο μπορεί να «εφευρεθεί» και να ανήκει σε κάποιον. Στην Ευρώπη η οδηγία 44/98 δεν επιτρέπει πατέντα σε νέες ποικιλίες φυτών ή ζώων ούτε σε ανθρώπινους ιστούς, κύτταρα ή γονίδια.
Άνθρωπος: η γονιδιακή θεραπεία σωματικής σειράς επιτρέπεται, ενώ της γεννητικής σειράς, που περνά στους απογόνους, δεν θεωρείται ακόμη ηθικά αποδεκτή. Οι γενετικές εξετάσεις είναι εθελοντικές, με ενημέρωση και απόρρητο, για να μην υπάρξουν διακρίσεις· κάθε άνθρωπος φέρει τέσσερα έως οκτώ μεταλλαγμένα γονίδια.
Κανόνες: η Σύμβαση του Oviedo (1997) του Συμβουλίου της Ευρώπης κατοχυρώνει δικαίωμα στην πληροφόρηση για την υγεία, απαγόρευση διακρίσεων λόγω κληρονομικών χαρακτηριστικών και γενετικές εξετάσεις μόνο για υγεία ή έρευνα· το πρόσθετο του 1998 απαγορεύει την κλωνοποίηση ανθρώπου. Η UNESCO θέτει την αξιοπρέπεια του ατόμου πάνω από κάθε έρευνα στο ανθρώπινο γονιδίωμα.
Γιατί προβληματίζουν τα γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα;
Τα πλασμίδια-φορείς έχουν, εκτός από το χρήσιμο γονίδιο, και γονίδιο ανθεκτικότητας, συνήθως στην καναμυκίνη. Ο φόβος είναι ότι θα περάσει στα βακτήρια του εντέρου και από εκεί σε βλαβερά βακτήρια. Το βιβλίο σημειώνει ότι είναι πολύ πιθανότερο να διασπαστεί στην πέψη, ότι το γονίδιο υπάρχει ήδη στη φύση και ότι οι ερευνητές προσπαθούν να το αφαιρούν.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από την απελευθέρωση ΓΤΟ στο περιβάλλον;
Η ανθεκτικότητα ενός φυτού (σε ζιζανιοκτόνο, ασθένεια ή ξηρασία) μπορεί να περάσει με διασταύρωση σε συγγενή άγρια φυτά, όπως φοβούνται για την ελαιοκράμβη· τα ανθεκτικά φυτά μπορεί να φέρουν περισσότερα ζιζανιοκτόνα· και γενετικά τροποποιημένοι σολομοί που θα ξεφύγουν μπορεί να διαταράξουν τους άγριους πληθυσμούς και την τροφική αλυσίδα.
Ποιες αρχές ισχύουν για τις γενετικές εξετάσεις και τον προγεννητικό έλεγχο;
Γίνονται εθελοντικά, αφού ο εξεταζόμενος ενημερωθεί για οφέλη και κινδύνους, και τα αποτελέσματα μένουν εμπιστευτικά, ώστε να μη χρησιμοποιηθούν από εργοδότες ή ασφαλιστικές. Ο προγεννητικός έλεγχος δεν επιβάλλεται από κανέναν, γίνεται με ελεύθερη συγκατάθεση και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για επιλογή φύλου ή χαρακτηριστικών.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.