Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1821 έως 1930

Γιατί

• Στην Επανάσταση του 1821 η τρομοκρατία των Τούρκων στη Μικρά Ασία και η αποτυχία των κινημάτων αλλού έστειλαν πληθυσμούς στην επαναστατημένη Ελλάδα.
• Τον 19ο αιώνα τα αλυτρωτικά κινήματα στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη προκάλεσαν νέα προσφυγικά ρεύματα.
• Τον 20ό αιώνα οι πολεμικές συγκρούσεις και η εχθρότητα των βαλκανικών κρατών έκαναν τα κύματα συχνότερα και πολυαριθμότερα.

Τι έγινε

1. Οι επαναστατικές κυβερνήσεις δεν αντιμετώπισαν μεθοδικά το προσφυγικό. Ο Καποδίστριας ίδρυσε τον πρώτο γεωργικό συνοικισμό, την «Πρόνοια» στο Ναύπλιο.
2. Στα χρόνια του Όθωνα ιδρύθηκαν με διατάγματα προσφυγικοί συνοικισμοί, και μετά το 1843 ξέσπασε η διαμάχη αυτοχθόνων και ετεροχθόνων.
3. Η Κρητική επανάσταση του 1866 έως 1869 προκάλεσε το μεγαλύτερο προσφυγικό κύμα του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα.
4. Ο πρώτος διωγμός του 1914 προκάλεσε μεγάλο κύμα φυγής, και ως το 1920 είχαν καταφύγει στην Ελλάδα περίπου 800.000 πρόσφυγες.
5. Μετά την ήττα του Αυγούστου 1922 έφθασαν το φθινόπωρο περίπου 900.000 πρόσφυγες.
6. Η Σύμβαση της 30ής Ιανουαρίου 1923 έκανε την ανταλλαγή υποχρεωτική, με ισχύ αναδρομική από τις 18 Οκτωβρίου 1912.
7. Η ΕΑΠ έδωσε βάρος στην αγροτική αποκατάσταση, με προτεραιότητα τη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη.
8. Η Συμφωνία της Άγκυρας του 1930 συμψήφισε τις ανταλλάξιμες περιουσίες και προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στους πρόσφυγες.

Τι άλλαξε

• Το 1920 η Ελλάδα είχε 20% μη Έλληνες ορθόδοξους, το 1928 μόλις 6%.
• Ο πληθυσμός αυξήθηκε από το 1920 έως το 1928 περίπου κατά 20% και η γεωργική παραγωγή διπλασιάστηκε μέσα σε μία δεκαετία.
• Με την ανταλλαγή εξέλιπε η κυριότερη πηγή προστριβών Ελλάδας και Τουρκίας.

Πρόσωπα

Ιωάννης Καποδίστριας

Ο Κυβερνήτης που ίδρυσε τον πρώτο γεωργικό συνοικισμό προσφύγων, την «Πρόνοια» κοντά στο Ναύπλιο.

Ελευθέριος Βενιζέλος

Ο πρωθυπουργός του οποίου η κυβέρνηση διαπραγματεύτηκε με την Τουρκία τις συμφωνίες του 1930.

Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων

Ο αυτόνομος οργανισμός που ιδρύθηκε το 1923 για να δώσει στους πρόσφυγες απασχόληση και οριστική στέγη.

Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής

Η επιτροπή έντεκα μελών με έδρα την Κωνσταντινούπολη που εκτιμούσε τις ακίνητες περιουσίες.

Όροι

ετερόχθονες

Οι ομογενείς πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο ελληνικό κράτος, σε αντιδιαστολή με τους ντόπιους.

ανταλλάξιμοι

Όσοι υπάγονταν στην υποχρεωτική ανταλλαγή και δικαιούνταν αποζημίωση για την ακίνητη περιουσία που άφησαν.

εθνικές γαίες

Η δημόσια γη, της οποίας τη διανομή σε ακτήμονες και πρόσφυγες επιχείρησε ο Καποδίστριας.

τάγματα εργασίας

Οι μονάδες όπου στον πρώτο διωγμό στάλθηκαν οι Έλληνες άνδρες άνω των 45 ετών και πολλοί πέθαναν.