απορία; ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΑΠΟΡΙΑ

Αιτιοκρατία και κβαντομηχανική

Κείμενο του Stephen Hawking («Το χρονικό του χρόνου»): πώς η ιδέα του Laplace για ένα απόλυτα προβλέψιμο σύμπαν κατέρρευσε με τα κβάντα του Planck και την αρχή της απροσδιοριστίας του Heisenberg.

Β΄ Λυκείου · Φυσική γενικής · 20 λεπτά

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου ↗

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

  1. Στις αρχές του 19ου αιώνα ο Laplace υποστήριξε ότι το σύμπαν είναι πλήρως ντετερμινιστικό, ακόμη και η ανθρώπινη συμπεριφορά.
  2. Η κλασική φυσική προέβλεπε ότι ένα θερμό σώμα θα ακτινοβολούσε άπειρη ενέργεια, αφού ακτινοβολεί εξίσου σε άπειρες συχνότητες.
  3. Ο Planck το 1900 υπέθεσε ότι η ενέργεια εκπέμπεται σε κβάντα, που είναι μεγαλύτερα όσο μεγαλύτερη είναι η συχνότητα· έτσι η συνολική ενέργεια γίνεται πεπερασμένη.
  4. Το 1926 ο Heisenberg διατύπωσε την αρχή της απροσδιοριστίας.
  5. Μικρό μήκος κύματος δίνει ακριβή θέση αλλά μεγάλη διαταραχή στην ταχύτητα· μεγάλο μήκος κύματος το αντίθετο.
  6. Η κβαντομηχανική περιγράφει το σωματίδιο με μια κυματοσυνάρτηση που δίνει μόνο πιθανότητες για θέση και ταχύτητα.
  7. Για ένα πείραμα προβλέπει πολλά πιθανά αποτελέσματα με την πιθανότητα του καθενός· έτσι τελειώνει το όνειρο του Laplace.

Πρόσωπα

Pierre Simon Laplace
υποστήριξε τον πλήρη ντετερμινισμό
Max Planck
εισήγαγε τα κβάντα ενέργειας
Werner Heisenberg
διατύπωσε την αρχή απροσδιοριστίας
Stephen Hawking
συγγραφέας του «Το χρονικό του χρόνου»

Όροι

ντετερμινισμός (αιτιοκρατία)
όλα προβλέπονται από τους νόμους
όνειρο του Laplace
πλήρης πρόβλεψη του σύμπαντος
πρόβλημα θερμών σωμάτων
κλασικά, άπειρη ακτινοβολούμενη ενέργεια
κβάντα του Planck
ενέργεια σε ασυνεχή ποσά
μεγαλύτερη συχνότητα
μεγαλύτερο κβάντο ενέργειας
αρχή της απροσδιοριστίας
θέση και ταχύτητα όχι μαζί ακριβώς
όριο απροσδιοριστίας
Δx·Δυ·m όχι μικρότερο από ~h
μικρό μήκος κύματος φωτός
ακριβής θέση, αβέβαιη ταχύτητα
μεγάλο μήκος κύματος φωτός
αβέβαιη θέση, ακριβέστερη ταχύτητα
ελάχιστο φως για μέτρηση
ένα κβάντο
κβαντομηχανική
θεωρία πάνω στην απροσδιοριστία
κυματοσυνάρτηση
δίνει πιθανότητες θέσης και ταχύτητας
πρόβλεψη κβαντομηχανικής
πολλά αποτελέσματα με πιθανότητες

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι υποστήριζε ο Laplace;

Ότι το σύμπαν είναι απόλυτα αιτιοκρατικό: αν ξέραμε ακριβώς την κατάστασή του μια στιγμή, οι φυσικοί νόμοι θα μας επέτρεπαν να προβλέψουμε τα πάντα.

Τι λέει η αρχή της απροσδιοριστίας;

Ότι δεν μπορούμε να μετρήσουμε ταυτόχρονα με όση ακρίβεια θέλουμε τη θέση και την ταχύτητα ενός σωματιδίου: το γινόμενο των αβεβαιοτήτων τους, επί τη μάζα, δεν γίνεται μικρότερο από μια ποσότητα της τάξης της σταθεράς του Planck.

Γιατί η μέτρηση της θέσης διαταράσσει την ταχύτητα;

Για να δούμε το σωματίδιο χρειαζόμαστε τουλάχιστον ένα κβάντο φωτός. Για ακριβή θέση θέλουμε μικρό μήκος κύματος, άρα μεγάλη ενέργεια κβάντου, που αλλάζει περισσότερο την ταχύτητα.

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Είσαι εκπαιδευτικός; Ανάρτησέ το στο Google Classroom ↗

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.