Η ενότητα μελετά τις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες CνH₂ν₊₁OH με κύριο παράδειγμα την αιθανόλη: πώς παρασκευάζεται με ζύμωση ή από το αιθυλένιο, τις ιδιότητές της και τις αντιδράσεις καύσης, εστεροποίησης, οξείδωσης, αφυδάτωσης και με νάτριο, και κλείνει με ιδιότητες αλδεϋδών και κετονών.
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥΧΗΜΕΙΑΕΝΟΤΗΤΑ 315 ΛΕΠΤΑ
Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο
κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Τι έγινε
Οι κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες έχουν τύπο CνH₂ν₊₁OH (ROH)· προκύπτουν θεωρητικά από αλκάνιο αν ένα H γίνει -OH. Η αιθανόλη CH₃CH₂OH είναι το οινόπνευμα.
Αλκοολική ζύμωση: η γλυκόζη με το ένζυμο ζυμάση δίνει αιθανόλη και CO₂, C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂.
Βιομηχανικά η αιθανόλη φτιάχνεται και με ενυδάτωση αιθυλενίου με όξινο καταλύτη· η μεθανόλη (ξυλόπνευμα) από ξηρά απόσταξη ξύλων ή από CO + 2H₂.
Οι κατώτερες αλκοόλες είναι άχρωμα υγρά, ευδιάλυτα στο νερό· η αιθανόλη αναμειγνύεται με το νερό σε κάθε αναλογία με μείωση όγκου και έκλυση θερμότητας.
Καύση: CH₃CH₂OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O, με γαλάζια φλόγα· γι' αυτό χρησιμοποιείται και ως καύσιμο.
Εστεροποίηση: οξύ + αλκοόλη ⇌ εστέρας + νερό· οι εστέρες δίνουν το άρωμα πολλών φρούτων.
Οξείδωση: πρωτοταγείς → αλδεΰδες → οξέα, δευτεροταγείς → κετόνες. Αφυδάτωση με πυκνό H₂SO₄: σε υψηλότερη θερμοκρασία αλκένιο, σε χαμηλότερη αιθέρας.
Με Na ή K οι αλκοόλες δίνουν αλκοξείδια και H₂, κάτι που δείχνει ασθενή όξινο χαρακτήρα. Αλδεΰδες και κετόνες δίνουν προσθήκη στο καρβονύλιο· μόνο οι αλδεΰδες οξειδώνονται εύκολα (Fehling, Tollens).
Τι είναι η εστεροποίηση και σε τι διαφέρει από την εξουδετέρωση;
Η αντίδραση ενός οξέος με μια αλκοόλη που δίνει εστέρα και νερό: RCOOH + R'OH ⇌ RCOOR' + H₂O, π.χ. οξικό οξύ με αιθανόλη δίνει αιθανικό αιθυλεστέρα. Σε αντίθεση με την εξουδετέρωση, που είναι ιοντική, ταχύτατη, μονόδρομη και εξώθερμη, η εστεροποίηση είναι μοριακή, αργή, αμφίδρομη και σχεδόν θερμικά ουδέτερη.
Σε τι οξειδώνονται οι αλκοόλες;
Οι πρωτοταγείς σε αλδεΰδες και αυτές σε οξέα (CH₃CH₂OH → CH₃CHO → CH₃COOH), οι δευτεροταγείς σε κετόνες (2-προπανόλη → ακετόνη), ενώ οι τριτοταγείς δεν οξειδώνονται εύκολα. Στο εργαστήριο χρησιμοποιούμε KMnO₄ ή K₂Cr₂O₇ με οξύ· το αλκοτέστ βασίζεται στην αλλαγή του K₂Cr₂O₇ από πορτοκαλί σε πράσινο.
Πώς διακρίνουμε μια αλδεΰδη από μια κετόνη;
Οι αλδεΰδες οξειδώνονται εύκολα και από ήπια οξειδωτικά, ενώ οι κετόνες όχι. Με το αντιδραστήριο Fehling η αλδεΰδη δίνει κόκκινο ίζημα Cu₂O και με το αντιδραστήριο Tollens δίνει κάτοπτρο αργύρου.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.
Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.