Οι αρχαίοι έλληνες. Η αρχαία Ελλάδα. Κλασική εποχή (480 - 323 π.Χ.).

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 480 έως 323 π.Χ.

Γιατί

• Η νίκη στους περσικούς πολέμους έδωσε στους Έλληνες αυτοπεποίθηση και ορμή να ξαναχτίσουν, κίνητρα για τα επιτεύγματα της εποχής.

Τι έγινε

1. Η Αθήνα ίδρυσε τη συμμαχία της Δήλου (478/7 π.Χ.) και σταδιακά τη μετέτρεψε σε ηγεμονία· ο Κίμων νίκησε τους Πέρσες στον Ευρυμέδοντα, αλλά εξοστρακίστηκε το 461 π.Χ. και ηγέτης των δημοκρατικών έγινε ο Περικλής.
2. Στην εποχή του Περικλή η δημοκρατία ενισχύθηκε με μισθό για άρχοντες, βουλευτές και δικαστές και με τα θεωρικά· τα έσοδα έρχονταν από μεταλλεία, έμμεσους φόρους, το μετοίκιο, τον φόρο των συμμάχων και τις λειτουργίες.
3. Ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431 έως 404 π.Χ.), σε τρεις φάσεις, εξάντλησε τις πόλεις και έληξε με την ήττα της Αθήνας και τη σπαρτιατική ηγεμονία.
4. Τον 4ο αι. π.Χ. οι Πέρσες υποδαύλιζαν τις συγκρούσεις· μετά τον Κορινθιακό πόλεμο η Ανταλκίδειος ειρήνη (386 π.Χ.) παρέδωσε τις πόλεις της Μικράς Ασίας και την Κύπρο στους Πέρσες· η Θήβα ανέβηκε στα Λεύκτρα (371 π.Χ.) και έπεσε στη Μαντινεία (362 π.Χ.).
5. Η πανελλήνια ιδέα του Γοργία και του Ισοκράτη βρήκε εφαρμογή στον Φίλιππο Β΄, που νίκησε στη Χαιρώνεια (338 π.Χ.) και ένωσε τους Έλληνες στο συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.).
6. Ο Μ. Αλέξανδρος ξεκίνησε το 334 π.Χ., νίκησε στον Γρανικό, την Ισσό και τα Γαυγάμηλα, ίδρυσε την Αλεξάνδρεια, έφτασε ως τον Ύφαση και πέθανε στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ.
7. Στον πολιτισμό άνθισαν η φιλοσοφία, η ιστοριογραφία, το θέατρο, η ρητορική, η επιστήμη και οι τέχνες, με κορυφαίο έργο τον Παρθενώνα.

Τι άλλαξε

• Με τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρου ο ελληνισμός έφτασε στα άκρα του γνωστού κόσμου, διαδόθηκαν η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός και δημιουργήθηκε ενιαίο νομισματικό σύστημα.

Πρόσωπα

Κίμων

αριστοκρατικός αρχιστράτηγος της συμμαχίας, φιλολάκωνας· νίκησε στον Ευρυμέδοντα και πέθανε στο Κίτιο της Κύπρου το 450 π.Χ.

Εφιάλτης

αρχηγός των δημοκρατικών που περιόρισε τη δύναμη του Αρείου Πάγου

Περικλής

αρχηγός των δημοκρατικών, εκλεγόταν κάθε χρόνο στρατηγός· ο 5ος αι. π.Χ. λέγεται «χρυσούς αιών του Περικλέους»

Ισοκράτης

Αθηναίος ρητοροδιδάσκαλος, κύριος εκφραστής της πανελλήνιας ιδέας

Δημοσθένης

ρήτορας αντίθετος στην πανελλήνια πολιτική, πιστός στον ηγετικό ρόλο της Αθήνας

Φίλιππος Β΄

βασιλιάς της Μακεδονίας που ενίσχυσε το κράτος του και ένωσε τους Έλληνες

Μ. Αλέξανδρος

βασίλεψε 336 έως 323 π.Χ. και κατέλυσε την περσική αυτοκρατορία

Ευαγόρας

βασιλιάς της Σαλαμίνας της Κύπρου, που απομάκρυνε τους Φοίνικες το 411 π.Χ.

Φειδίας

γλύπτης του Παρθενώνα και των χρυσελεφάντινων αγαλμάτων του Δία και της Αθηνάς

Ιπποκράτης

γιατρός από την Κω που δίδασκε ότι όλες οι ασθένειες έχουν φυσικά αίτια

Ιππόδαμος

από τη Μίλητο, σχεδίασε πόλεις με παράλληλους και κάθετους δρόμους, όπως τον Πειραιά

Όροι

συμμαχία της Δήλου

η Α΄ Αθηναϊκή συμμαχία, με ταμείο στη Δήλο

οστρακισμός

εξορία για δέκα χρόνια του πολίτη που το όνομά του γραφόταν στα περισσότερα όστρακα, μέτρο κατά της τυραννίδας

θεωρικά

το αντίτιμο για την ελεύθερη είσοδο των πολιτών στο θέατρο

μετοίκιο

ο φόρος που πλήρωναν στην Αθήνα όσοι είχαν έρθει από άλλες πόλεις

λειτουργία

υποχρεωτική και τιμητική δαπάνη των πλουσίων, όπως η χορηγία και η τριηραρχία

Ανταλκίδειος ειρήνη

η ειρήνη του 386 π.Χ. που παρέδωσε τις πόλεις της Μικράς Ασίας και την Κύπρο στους Πέρσες

πανελλήνια ιδέα

η ιδέα της ένωσης των Ελλήνων σε κοινό αγώνα κατά των Περσών

σάρισα

το μακρύ δόρυ μήκους 6 μ. της μακεδονικής φάλαγγας

πεζέταιροι

οι στρατιώτες της μακεδονικής φάλαγγας

εταίροι

οι ευγενείς της Μακεδονίας, που επάνδρωναν το ιππικό