Δικαιώματα και Υποχρεώσεις

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Τα δικαιώματα κατακτήθηκαν σταδιακά: ισονομία και ισηγορία στην αρχαία Αθήνα, Magna Charta (1215), Διαφωτισμός, Αμερικανική (1776) και Γαλλική (1789) Διακήρυξη, ΟΗΕ.
2. Κάθε δικαίωμα συνοδεύεται από υποχρεώσεις: κοινωνική ευθύνη και αλληλεγγύη, τήρηση Συντάγματος και νόμων, υπεράσπιση της δημοκρατίας (άρθρο 120).
3. Τα δικαιώματα προστατεύονται από το Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο· είναι θεμελιώδη, απαράγραπτα και σήμερα οικουμενικά.
4. Ισότητα: όλοι ίσοι μπροστά στον νόμο, ισότητα φύλων με θετικά μέτρα, ίση αμοιβή για ίση εργασία, ισότητα φορολογική, διορισμού, στράτευσης και ευκαιριών.
5. Προσωπική ελευθερία και ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, με όριο τα δικαιώματα των άλλων· προστατεύονται και η ιδιοκτησία και το άσυλο της κατοικίας.
6. Θρησκευτική ελευθερία και ελευθερία του τύπου, χωρίς λογοκρισία· για ραδιόφωνο και τηλεόραση ελέγχει το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης.
7. Πολιτικά δικαιώματα: εκλέγειν και εκλέγεσθαι, δημοψήφισμα, κόμματα, διορισμός στο Δημόσιο και ως ένορκος· για τους διωκόμενους αλλοδαπούς, πολιτικό άσυλο.
8. Κοινωνικά δικαιώματα: δωρεάν παιδεία (από το 1864), εργασία, υγεία και περιβάλλον· όλα τα δικαιώματα μαζί υπηρετούν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Πρόσωπα

Τζον Λοκ

ιδέα του κοινωνικού συμβολαίου

Ρουσό, Βολταίρος, Μοντεσκιέ

στοχαστές του Διαφωτισμού για τις ελευθερίες

Ρήγας Φεραίος

σχέδιο Συντάγματος με δικαιώματα (1797)

Όροι

ισονομία

ίση μεταχείριση των πολιτών από τον νόμο

ισηγορία

ίσο δικαίωμα λόγου στην αρχαία Αθήνα

Magna Charta

1215: δικαιώματα ευγενών έναντι βασιλιά

κοινωνικό συμβόλαιο

το άτομο δίνει ελευθερίες στην πολιτεία

κατάχρηση δικαιώματος

άσκηση δικαιώματος σε βάρος των άλλων

απαράγραπτα δικαιώματα

δεν καταργούνται ούτε περιορίζονται

αναλογική ισότητα

ίση μεταχείριση ανάλογα με τα γνωρίσματα

ποσόστωση

υποχρεωτικό ποσοστό γυναικών υποψηφίων

εναλλακτική θητεία

μη ένοπλη υπηρεσία για αντιρρησίες

άσυλο της κατοικίας

το σπίτι είναι απαραβίαστος χώρος

ανεξιθρησκία

ελευθερία κάθε θρησκευτικής πίστης

προσηλυτισμός

οργανωμένη προσπάθεια αλλαγής πίστης

κοινή γνώμη

οι απόψεις μιας κοινότητας για ένα θέμα

λογοκρισία

έλεγχος της εξουσίας στη διάδοση ιδεών

πολιτικό άσυλο

προστασία για όποιον διώκεται πολιτικά

κοινωνικά δικαιώματα

παροχές κράτους: παιδεία, υγεία, εργασία

αειφόρος ανάπτυξη

ανάπτυξη που προστατεύει το περιβάλλον

περιβαλλοντική αγωγή

σχολικά προγράμματα για το περιβάλλον