Η εποχή του Διαφωτισμού

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Τον 17ο και 18ο αιώνα ο πληθυσμός της Ευρώπης αυξάνεται πολύ, η αγροτική οικονομία αλλάζει (αγροτική επανάσταση) και το τριγωνικό εμπόριο συγκεντρώνει κεφάλαια σε Ευρωπαίους επιχειρηματίες.
2. Κεφάλαια, άνεργοι πρώην αγρότες στις πόλεις και νέες μηχανές φέρνουν τα μεγάλα εργοστάσια: στη Μ. Βρετανία, γύρω στο 1750-1780, αρχίζει η βιομηχανική επανάσταση.
3. Η αστική τάξη δυναμώνει, οι αριστοκράτες κρατούν τα προνόμιά τους, αλλά σχεδόν παντού κυβερνά ο βασιλιάς με απόλυτη εξουσία· εξαίρεση η Μ. Βρετανία μετά την ένδοξη επανάσταση του 1688.
4. Οι φυσικές επιστήμες ανοίγουν τον δρόμο: Μπέικον (πείραμα), Ντεκάρτ (συστηματική αμφιβολία), Λοκ (φυσικά δικαιώματα), Νιούτον (νόμος της παγκόσμιας έλξης).
5. Πολιτικές ιδέες: φυσικά δικαιώματα κάθε ανθρώπου, κοινωνικό συμβόλαιο (Λοκ), γενική βούληση και εξουσία στον λαό (Ρουσό), διάκριση των εξουσιών (Μοντεσκιέ).
6. Στη θρησκεία οι περισσότεροι διαφωτιστές είναι ντεϊστές, κρίνουν αυστηρά την καθολική εκκλησία και ζητούν ανεξιθρησκία· στην εκπαίδευση ο Ρουσό θέλει τον μαθητή να ανακαλύπτει μόνος του.
7. Στην οικονομία οι φυσιοκράτες (Κενέ) και ο Άνταμ Σμιθ ζητούν το κράτος να μην επεμβαίνει: οικονομικός φιλελευθερισμός αντί για μερκαντιλισμό.
8. Η Εγκυκλοπαίδεια των 33 τόμων (Ντιντερό, Ντ’ Αλαμπέρ) συγκεντρώνει τις νέες γνώσεις· οι ιδέες περνούν από τα σαλόνια στα εκλαϊκευτικά βιβλία και θα φανούν στην αμερικανική και στη γαλλική επανάσταση.

Πρόσωπα

Φράνσις Μπέικον

κάθε επιστημονική θέση να ελέγχεται με πείραμα

Ρενέ Ντεκάρτ

η συστηματική αμφιβολία οδηγεί στη γνώση

Τζον Λοκ

φυσικά δικαιώματα και κοινωνικό συμβόλαιο

Ισαάκ Νιούτον

νόμος της παγκόσμιας έλξης

Ζαν Ζακ Ρουσό

γενική βούληση, εξουσία στον λαό, Αιμίλιος

Μοντεσκιέ

διάκριση των εξουσιών

Βολτέρος

υπέρ της ανεξιθρησκίας

Ντιντερό και Ντ’ Αλαμπέρ

πρωτεργάτες της Εγκυκλοπαίδειας

Άνταμ Σμιθ

εισηγητής του οικονομικού φιλελευθερισμού

Κενέ

κύριος εκπρόσωπος της φυσιοκρατίας

Αικατερίνη Β΄

φωτισμένη δεσπότισσα της Ρωσίας

Όροι

αγροτική επανάσταση

μεγάλες αλλαγές στη γεωργία, 17ος-18ος αι.

τριγωνικό εμπόριο

Ευρώπη, Αφρική και Αμερική

βιομηχανική επανάσταση

αρχίζει στη Μ. Βρετανία γύρω στο 1750

απόλυτη μοναρχία

όλη η εξουσία στα χέρια του βασιλιά

ένδοξη επανάσταση

Μ. Βρετανία, 1688

Διαφωτισμός

κίνημα της λογικής και της προόδου

φυσικά δικαιώματα

ζωή, ελευθερία, ιδιοκτησία, ισότητα

κοινωνικό συμβόλαιο

συμφωνία ατόμων που εγγυάται το κράτος

γενική βούληση

το δημόσιο συμφέρον, κατά τον Ρουσό

διάκριση των εξουσιών

νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική χωριστά

φωτισμένη δεσποτεία

απόλυτος μονάρχης με ιδέες Διαφωτισμού

ντεϊσμός

η θρησκευτική στάση των περισσότερων

ανεξιθρησκία

ανοχή σε κάθε θρήσκευμα

φυσιοκρατία

η οικονομία να λειτουργεί «φυσικά»

οικονομικός φιλελευθερισμός

ελάχιστη κρατική επέμβαση στην οικονομία

μερκαντιλισμός

η παλιά πολιτική κρατικών παρεμβάσεων

Εγκυκλοπαίδεια

συλλογικό έργο 33 τόμων