Η πάλη της Ορθοδοξίας με τις αιρέσεις και την αρχαία θρησκεία.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Το βιβλίο δεν αντιγράφεται: άνοιξέ το παραπάνω.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 4ος - 5ος αιώνας μ.Χ.

Γιατί

• Μετά την αναγνώρισή του ο Χριστιανισμός βρέθηκε αντιμέτωπος με πολλές αιρέσεις.
• Το κράτος στήριξε την Εκκλησία αλλά μπήκε και στις δογματικές διαμάχες, έτσι η θεολογία μπλέχτηκε με την πολιτική.

Τι έγινε

1. Αιρέσεις ονομάστηκαν οι αποκλίσεις από την ορθή διδασκαλία, όπως την όρισαν οι Οικουμενικές Σύνοδοι.
2. Τον 4ο αιώνα κυριάρχησε ο Αρειανισμός, διαδεδομένος και στους Γότθους και σε άλλα γερμανικά φύλα.
3. Τον 5ο αιώνα οι διαμάχες αφορούσαν τη σχέση θείας και ανθρώπινης φύσης στον Χριστό: Νεστοριανισμός και Μονοφυσιτισμός.
4. Ο Μονοφυσιτισμός επικράτησε σε Συρία, Παλαιστίνη και Αίγυπτο· η καταπίεση των Μονοφυσιτών διευκόλυνε αργότερα τις αραβικές κατακτήσεις.
5. Η απόπειρα του Ιουλιανού να ξαναφέρει τη λατρεία των Ολύμπιων θεών απέτυχε.
6. Ο Θεοδόσιος Α΄ έκλεισε ναούς και μαντεία και απαγόρευσε Ολυμπιακούς Αγώνες και Ελευσίνια Μυστήρια.
7. Φανατικοί γκρέμισαν ναούς και αγάλματα, ενώ οι Μεγάλοι Πατέρες αξιοποίησαν επιλεκτικά την αρχαία φιλοσοφία, ανοίγοντας δρόμο για τη σύνθεση Χριστιανισμού και Ελληνισμού.

Τι άλλαξε

• Η αρχαία θρησκεία έχασε οριστικά την αντιπαράθεση στα τέλη του 4ου αιώνα.
• Με τη στάση των Πατέρων ξεκίνησε ο διάλογος και η σύνθεση Χριστιανισμού και Ελληνισμού.

Πρόσωπα

Θεοδόσιος Α΄

αυτοκράτορας (379-395) που έδωσε το οριστικό πλήγμα στην αρχαία θρησκεία

Ιουλιανός

αυτοκράτορας (361-363) που προσπάθησε χωρίς επιτυχία να αναβιώσει τη λατρεία των Ολύμπιων θεών

Υπατία

φιλόσοφος από την Αλεξάνδρεια, θύμα των διώξεων κατά των οπαδών της αρχαίας θρησκείας

Μέγας Βασίλειος

Πατέρας της Εκκλησίας που πρότεινε να παίρνουμε από τα κλασικά κείμενα ό,τι χρειάζεται, όπως η μέλισσα

Γρηγόριος Ναζιανζηνός

ένας από τους Μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου αιώνα

Ιωάννης Χρυσόστομος

ένας από τους Μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας του 4ου αιώνα

Όροι

αίρεση

απόκλιση από την ορθή χριστιανική διδασκαλία, όπως την όρισαν οι Οικουμενικές Σύνοδοι

Ορθοδοξία

η ορθή χριστιανική διδασκαλία που διατύπωσε επίσημα η Εκκλησία

Αρειανισμός

αίρεση που θεωρούσε τον Υιό δημιούργημα του Πατρός

Νεστοριανισμός

αίρεση που τόνιζε την υπεροχή της ανθρώπινης φύσης του Χριστού

Μονοφυσιτισμός

αίρεση που δεχόταν ότι η θεία φύση απορρόφησε την ανθρώπινη στον Χριστό

καθολικοί

κατά το παράθεμα, οι Χριστιανοί που δέχονται τις αποφάσεις των συνόδων

Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας

Μέγας Βασίλειος, Γρηγόριος Νύσσης, Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Ιωάννης Χρυσόστομος