απορία; ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΑΠΟΡΙΑ
3Γ

Το α΄ συνθετικό

Το μάθημα δείχνει ότι το α΄ συνθετικό ενός συνθέτου μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα, αριθμητικό, επίρρημα, πρόθεση ή αντωνυμία, και τι αλλαγές παθαίνει στη μορφή και στον τόνο όταν μπαίνει στη σύνθετη λέξη.

Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥΓΛΩΣΣΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 3Γ15 ΛΕΠΤΑ

Το μάθημα είναι στο σχολικό βιβλίο. Δεν το αντιγράφουμε εδώ. Άνοιξε το επίσημο κεφάλαιο και γύρνα για την εξάσκηση.

Άνοιγμα βιβλίου

Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο, έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη, γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να έχει λάθη: πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

  1. Οι μαθητές εντοπίζουν σύνθετα στα κείμενα για τη φιλία και αναγνωρίζουν τι μέρος του λόγου είναι το α΄ συνθετικό τους.
  2. Το α΄ συνθετικό μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα, αριθμητικό, επίρρημα, πρόθεση ή αντωνυμία.
  3. Ένα ρήμα ως α΄ συνθετικό μπαίνει συχνά με το θέμα του αορίστου (σπάραξα, σπαραξικάρδιος).
  4. Αριθμητικά και προθέσεις αλλάζουν θέμα: ένας γίνεται μονο-, δύο γίνεται δι-, μετά γίνεται μεθ-.
  5. Στο σύνθετο ο τόνος μπορεί να μετακινηθεί και το αρχικό ο- του β΄ συνθετικού να γίνει ω- (διώροφος).
  6. Με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής βρίσκουν σύνθετα με α΄ συνθετικό το φιλο- (φιλόλογος, φιλόζωος, φιλειρηνικός κ.ά.).

Όροι

α΄ συνθετικό
η πρώτη λέξη ενός συνθέτου
κρεοπώλης
α΄ συνθετικό ουσιαστικό: κρέας
αγριοκάτσικο
α΄ συνθετικό επίθετο: άγριος
μπαινοβγαίνω
α΄ συνθετικό ρήμα: μπαίνω
σπαραξικάρδιος
ρήμα με θέμα αορίστου: σπάραξα
μονόπλευρος
αριθμητικό: ένας γίνεται μονο-
διώροφος
αριθμητικό: δύο γίνεται δι-
πενταετία
α΄ συνθετικό αριθμητικό: πέντε
ξαναδιαβάζω
α΄ συνθετικό επίρρημα: ξανά
μεθαύριο
πρόθεση: μετά γίνεται μεθ-
αντίθεση
α΄ συνθετικό πρόθεση: αντί
αλλόγλωσσος
α΄ συνθετικό αντωνυμία: άλλος
αυτοκίνητο
α΄ συνθετικό αντωνυμία: αυτός
καθημερινός
α΄ συνθετικό αντωνυμία: κάθε
μετακίνηση τόνου
ο τόνος αλλάζει θέση στο σύνθετο
ο- σε ω-
διώροφος από δύο + όροφος
φιλο-
α΄ συνθετικό: που αγαπά κάτι
φιλόλογος
καθηγητής Αρχαίων και Νέων Ελληνικών
φιλοδώρημα
χρήματα που αφήνουμε στον σερβιτόρο

ΠΑΙΞΕ ΤΟΤηλεπαιχνίδι · Η Σκάλα · Η Τελεία · Κρεμάλα · Ζευγάρια · όλα με την ύλη αυτού του μαθήματος.

Εξάσκηση

Συχνές απορίες

Τι μέρος του λόγου μπορεί να είναι το α΄ συνθετικό;

Ουσιαστικό (κρεοπώλης), επίθετο (αγριοκάτσικο), ρήμα (μπαινοβγαίνω), αριθμητικό (πενταετία), επίρρημα (ξαναδιαβάζω), πρόθεση (αντίθεση) ή αντωνυμία (αυτοκίνητο).

Αλλάζει μορφή το α΄ συνθετικό μέσα στο σύνθετο;

Συχνά ναι. Το «ένας» γίνεται μονο- (μονόπλευρος), το «δύο» γίνεται δι- (διώροφος) και το «μετά» γίνεται μεθ- (μεθαύριο). Ένα ρήμα μπαίνει συχνά με το θέμα του αορίστου, όπως «σπαράζω» σε «σπαραξικάρδιος».

Τι αλλάζει ακόμη όταν σχηματίζεται το σύνθετο;

Μπορεί να μετακινηθεί ο τόνος (αντίθεση, αλλόγλωσσος) και το -ο- του β΄ συνθετικού μπορεί να γίνει -ω-, όπως στο «διώροφος» από το «όροφος».

Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.

Νέα από το aporia.gr Νέες ενότητες και ό,τι βρίσκουμε στα θέματα των Πανελληνίων, στη σελίδα μας στο Facebook.