Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή

Σχεδιάγραμμα

Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.

Τι έγινε

1. Ο Πλούταρχος, από τη Χαιρώνεια της Βοιωτίας (περ. 50-120 μ.Χ.), γράφει στους Βίους Παράλληλους συγκριτικές βιογραφίες Ελλήνων και Ρωμαίων· τον Θεμιστοκλή τον ταιριάζει με τον Φούριο Κάμιλλο.
2. Το 480 π.Χ., στην τρίτη περσική εκστρατεία, ο Ξέρξης έχει πάρει την Αθήνα· ο στόλος του φτάνει στο Φάληρο και οι Πελοποννήσιοι σκέφτονται να φύγουν στον Ισθμό.
3. Ο Θεμιστοκλής στέλνει κρυφά τον Σίκιννο στον Ξέρξη με ψεύτικη φιλική πληροφορία: οι Έλληνες ετοιμάζονται να δραπετεύσουν, χωρίς πεζικό, και είναι η ευκαιρία να καταστραφεί ο στόλος τους.
4. Ο Ξέρξης χαίρεται και διατάζει 200 πλοία να περικυκλώσουν τα νησιά, έτσι η ναυμαχία γίνεται στα στενά, που ευνοούν τα ελληνικά πλοία.
5. Λεξιλογικός πίνακας: το λέγω έχει θέματα λεγ-, λογ- και *Fρη-· από αυτά λέξις, λόγος, ῥήτωρ, ῥήτρα, πρόλογος, ἀντιλογία, λεξικό, λογοτέχνης.
6. Σύνθεση είναι η ένωση δύο λέξεων σε μία νέα· τα συνθετικά μέρη μπορεί να είναι κλιτά (παῖς + ἄγω) ή άκλιτα (ὑπέρ + ἄνω).
7. Αφωνόληκτα τριτόκλιτα: ο χαρακτήρας μπροστά σε σ ενώνεται σε ξ ή ψ ή χάνεται, όπως στον μέλλοντα των ρημάτων.
8. Ημιφωνόληκτα τριτόκλιτα: μονόθεμα (Ἕλλην, ἀγών) και διπλόθεμα (πυθμήν, πνεύμων)· η κλητική των οξύτονων σε -ών είναι ίδια με την ονομαστική, των βαρύτονων σε -ον.

Πρόσωπα

Πλούταρχος

βιογράφος από τη Χαιρώνεια (περ. 50-120 μ.Χ.), έγραψε τους Βίους Παράλληλους

Θεμιστοκλής

Αθηναίος στρατηγός, με τέχνασμα φέρνει τη ναυμαχία στη Σαλαμίνα

Ξέρξης

Πέρσης βασιλιάς, πιστεύει το μήνυμα και κλείνει τα στενά

Σίκιννος

Πέρσης αιχμάλωτος, παιδαγωγός των παιδιών του Θεμιστοκλή, μεταφέρει το μήνυμα

Ευρυβιάδης

Σπαρτιάτης ναύαρχος, ήθελε τη μάχη στον Ισθμό

Όροι

Βίοι Παράλληλοι

βιογραφίες Ελλήνων και Ρωμαίων σε ζεύγη

ναυμαχία της Σαλαμίνας

480 π.Χ., στα στενά, κατά των Περσών

ἀποδιδράσκω

δραπετεύω, προσπαθώ να ξεφύγω

εὔνους

ευνοϊκός, φιλικός

διαζώννυμι

περικυκλώνω, ζώνω γύρω γύρω

θέματα του λέγω

λεγ-, λογ-, *Fρη-

ῥήτρα

σήμερα: όρος σε συμφωνία ή διαθήκη

σύνθεση

ένωση δύο λέξεων σε μία νέα λέξη

συνθετικά μέρη

οι λέξεις που σχηματίζουν τη σύνθετη

παιδαγωγός

σύνθετη από παῖς + ἄγω

ὑπεράνω

σύνθετη από δύο άκλιτες, ὑπέρ + ἄνω

ουρανικός χαρακτήρας + σ

γίνεται ξ (κόραξι)

χειλικός χαρακτήρας + σ

γίνεται ψ (Ἄραψι)

οδοντικός χαρακτήρας + σ

χάνεται (πατρίσι)

μονόθεμα ουσιαστικά

ίδιο θέμα σε όλες τις πτώσεις (ἀγών)

διπλόθεμα ουσιαστικά

δύο θέματα (πυθμήν, τοῦ πυθμένος)

δοτική πληθ. ενρινόληκτων

-σι, χάνεται το ν (τοῖς Ἕλλησι)

κλητική οξύτονων σε -ών, -όνος

ίδια με την ονομαστική (ὦ ἡγεμών)

κλητική βαρύτονων σε -ων, -ονος

σε -ον (ὦ πνεῦμον)