Οι αντιθετικοί σύνδεσμοι (μέν ... δέ, ἀλλά, ὅμως, μέντοι, καίτοι κ.ά.): πώς χρησιμοποιείται ο καθένας, τι γίνεται όταν το μέν μένει μόνο του, και τα δύο είδη αντίθεσης.
Η σύνοψη, οι όροι και οι ασκήσεις γράφτηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης από το
σχολικό βιβλίο και μπορεί να έχουν λάθη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο: ό,τι σου φαίνεται περίεργο,
έλεγξέ το εκεί. Βρήκες λάθος; Γράψε μας στο aporia@signmak.com.
Σχεδιάγραμμα
Δική μας σύνοψη της ενότητας, για επανάληψη. Πηγή είναι πάντα το βιβλίο.
Το μέν ... δέ ενώνει προτάσεις με αντίθετο ή απλώς διαφορετικό περιεχόμενο· για έντονη αντίθεση το δεύτερο μέρος παίρνει δ' αὖ, μέντοι, ὅμως δέ ή οὐ μήν.
Μόνο του το μέν (ανανταπόδοτο) είναι μόριο: «βέβαια» ή «τουλάχιστον». Μόνο του το δέ σημαίνει «όμως» ή είναι μεταβατικό.
Το ἀλλά μπαίνει σε σχήμα κατ' άρση και θέση· μετά από άρνηση με ἄλλος ή ἕτερος, και το ἀλλ' ἤ, σημαίνει «παρά μόνο». Μετά από υποθετική ή αιτιολογική σημαίνει «τουλάχιστον», στην αρχή απάντησης «απεναντίας».
Το ὅμως συχνά συνδυάζεται με άλλους (ὅμως δέ, ἀλλ' ὅμως) και ακολουθεί εναντιωματική πρόταση ή μετοχή.
Τα μέντοι και καίτοι σημαίνουν «όμως», «και όμως», αλλά συχνά είναι και βεβαιωτικά μόρια («βέβαια»).
Η αντίθεση είναι αρνητική ή περιοριστική· το δέ με το μᾶλλον είναι επανορθωτικό, το ἀλλά με προστακτική είναι προτρεπτικό, και το ἀλλ' ἦ ανοίγει ρητορική ερώτηση.
Όροι
μέν ... δέ
αντίθετο ή διαφορετικό περιεχόμενο
σχήμα ανανταπόδοτο
μέν χωρίς δέ
βεβαιωτικό μέν
«βέβαια», «μάλιστα»
μεταβατικό δέ
περνά στα επόμενα χωρίς αντίθεση
σχήμα κατ' άρση και θέση
άρνηση και μετά κατάφαση με ἀλλά
ἀλλ' ἤ μετά από άρνηση
«παρά μόνο», εξαίρεση
ἀλλά μετά από υποθετική
«τουλάχιστον»
ἀλλά στην αρχή απάντησης
«απεναντίας»
ὅμως
συχνά μετά από εναντιωματική πρόταση
καίτοι
«και όμως», κυρίως ανάμεσα σε περιόδους
ἀτάρ
«όμως», «αλλά»
αρνητική αντίθεση
τα μέρη αλληλοαποκλείονται
περιοριστική αντίθεση
το ένα μέρος περιορίζει το άλλο
δέ με το μᾶλλον
επανορθωτικό, διορθώνει τα προηγούμενα
ἀλλά με προστακτική
έντονη προτροπή, «εμπρός λοιπόν»
ἀλλ' ἦ
ρητορική ερώτηση με βεβαιότητα
Εξάσκηση
Συχνές απορίες
Ποιοι σύνδεσμοι δεν μπαίνουν στην αρχή της πρότασης;
Από τους αντιθετικούς, οι μέν, δέ, μήν και μέντοι δεν μπαίνουν ποτέ πρώτοι στην πρόταση.
Τι σημαίνει το μέν όταν δεν ακολουθεί δέ;
Τότε έχουμε σχήμα ανανταπόδοτο, και το μέν λειτουργεί ως μόριο: βεβαιωτικό («βέβαια», «μάλιστα») ή με τη σημασία «τουλάχιστον».
Ποια διαφορά έχει η αρνητική από την περιοριστική αντίθεση;
Στην αρνητική τα δύο μέρη αποκλείουν το ένα το άλλο. Στην περιοριστική το ένα απλώς περιορίζει το άλλο, χωρίς να το ακυρώνει.
Ανοίγει το μενού κοινοποίησης του κινητού σου. Αν δεν υπάρχει, αντιγράφεται ο σύνδεσμος.